| ผู้เขียน | สุทธาสินี จิตรกรรมไทย เจียจันทร์พงษ์ |
|---|---|
| เผยแพร่ |
รัชกาลที่ 5 ทรงเผชิญอากาศหนาวในยุโรป พระองค์ทรงรับมืออย่างไร?
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) เสด็จพระราชดำเนินประพาสยุโรป 2 ครั้ง คือ พ.ศ. 2440 และ พ.ศ. 2450 ซึ่งทั้งสองครั้งพระองค์ต้องทรงพบกับอากาศหนาวอย่างมาก แล้วพระองค์ทรงรับมือกับสภาพอากาศที่แตกต่างจากสยามมากขนาดนี้อย่างไร?
ศันสนีย์ วีระศิลป์ชัย เล่าเรื่องรัชกาลที่ 5 ทรงเผชิญอากาศหนาวในยุโรป ไว้ใน “เรื่องส่วนพระองค์ใน ‘ไกลบ้าน’” ตอนหนึ่งว่า
ก่อนเสด็จประพาสยุโรป รัชกาลที่ 5 ทรงศึกษาเกี่ยวกับภูมิอากาศของทวีปยุโรปจากหนังสือตำราจำนวนมาก และทรงเตรียมพระองค์เป็นอย่างดี เช่น ทรงเตรียมฉลองพระองค์ เครื่องป้องกันความหนาวต่างๆ
แต่เมื่อเสด็จฯ ถึงยุโรปแล้ว ด้วยความหนาวที่พระองค์ไม่ทรงประสบมาก่อน ก็ทำให้เกิดปัญหาอยู่บ้าง ดังที่ทรงบรรยายไว้ในพระราชหัตถเลขาถึงสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถว่า
“…เวลานอนปรอท ๗๐ ห่มแบลงเกตได้ครึ่งตัวบ้าง เต็มตัวบ้าง อย่างนอนไม่เปนสุข จนเช้า พอตื่น ๒ โมงเช้า ปรอทลงไปแล้ว ถึงเช้า ๔ โมง เหลือ ๖๔ เท่านั้น เที่ยงลงไป ๖๒ บ่าย ๒ โมงลงไป ๖๐ ถ้วน อยากจะกริ้วเรื่องหนาวอีกหน่อย มันช่างไม่เปนเรื่องเสียจริง…”
พระองค์ยังทรงบรรยายอีกว่า
“…เมื่อคืนนี้ปรอทลง ๕๐ ดีกรี ต้องห่มผ้าแบลงเกตสองชั้น นอนไม่ใคร่หลับ นึกถึงที่จะพบพรุ่งนี้ ตื่นแต่โมงหนึ่ง ขึ้นไปบนตะพานต้องใส่เสื้อฝน แต่กระนั้นยังหนาวเต็มที เพราะลมพัดมาแต่เขาอาลป์ ซึ่งเปนเขาสูงแลยาวมีสโนหุ้ม…”
ความหนาวยังเป็นปัญหาสำคัญเกี่ยวกับการถวายงานนวดอีกด้วย ดังที่ทรงระบุว่า “…การนวดเกือบจะหมดตำรา เพราะเสื้อบางๆ อยู่ไม่ได้ หนาๆ ก็กดไม่ถึง…”
เมื่อเสด็จประพาสยุโรปครั้งที่ 2 ใน พ.ศ. 2450 รัชกาลที่ 5 ทรงเผชิญอากาศหนาวอีกครั้ง
ครั้งนี้ทรงเตรียมพระองค์ด้วยการเสด็จฯ ขึ้นบกครั้งแรกที่เมืองซันเรโม ประเทศอิตาลี เป็นที่แรก เนื่องจากมีอากาศหนาวน้อยกว่าเมืองอื่นในยุโรป เพราะ “…หะแรกมาเจอหนาวทันทีเกรงจะไม่สบาย”
คราวนั้นพระองค์ประทับ ณ วิลลาโนเบล เมืองซันเรโม ถึงอย่างนั้นที่นี่ก็ยังหนาว ดังที่ทรงเล่าไว้ว่า
“…วันนี้หนาวเต็มที ในห้องกินเข้ามือเย็นตีนเย็น ปรอท ๕๒ ต้องติดไฟทั่วทุกห้อง การติดไฟนั้นติดดื้อ คือมีเหล็กสองอันหัวเปนตุ๊กตาหมอบ ต่อไปข้างท้ายเหมือนทางรถไฟ แล้วเอากระดาษแลลูกปรงแห้งเปนเชื้อ เอาฟืนกองขึ้นไปสุมไฟกันดื้อๆ …มาคราวก่อนไม่หนาวเช่นนี้ สุมไฟก็เปนสุมไฟเล่น คราวนี้สุมจริง…”
จากเมืองซันเรโม รัชกาลที่ 5 เสด็จฯ ขึ้นเหนือไปเรื่อยๆ ซึ่งความหนาวได้เพิ่มขึ้นตามลำดับ แต่ก็ทรงเตรียมพระองค์และปรับพระองค์ได้ เช่น เมื่อเสด็จฯ ถึงนอร์เวย์ ทรงเตรียมฉลองพระองค์ชั้นในชั้นนอกทำด้วยหนังฟอก พระมาลา ถุงพระหัตถ์ และฉลองพระบาทขนสัตว์
พระองค์ทรงบันทึกถึงความหนาวเย็นที่นอร์เวย์ไว้ว่า “…ควันอากาศกลางแจ้ง เย็นกัดเนื้อเฉียบๆ แท้ที่จริงปรอทก็ ๕๐ เท่านั้น เปนเหตุด้วยหนาวมาจากสโน…” และ “…เวลาขาไปเข้าไปในฟยอดลมพัดโกรกลงมาจากสโน ยอดเขาเย็นเยือก ชายอุรุพงษ์บอกว่าเกือบสั่นแล้ว…”
การเสด็จประพาสยุโรปครั้งที่ 2 นั้น พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอุรุพงษ์รัชสมโภช พระราชโอรสรุ่นเล็กในรัชกาลที่ 5 โดยเสด็จฯ ด้วย แต่เนื่องจากไม่ทรงชินกับฉลองพระองค์กันหนาว จึงมักทรงหลีกเลี่ยงที่จะสวมฉลองพระองค์กันหนาว
เรื่องนี้ทำให้รัชกาลที่ 5 ทรงเป็นห่วงพระองค์เจ้าอุรุพงษ์ฯ อย่างยิ่ง ดังปรากฏในบันทึกว่า
“…ตั้งกองเขี้ยวเข็ญชายอุรุพงษ์มาหลายวัน เรื่องเสื้อชอบใส่แต่เสื้อบางชั้นในไม่ว่ากลางวันกลางคืนร้อนฤาเย็นก็เช่นนั้น ถ้าเผลอตัวเจ็บลงแล้วจะลำบากมาก…” โดยเฉพาะเรื่องไม่ทรงชอบผ้าห่ม “…แต่น่ากลัวเรื่องดื้อไม่ยอมหนาว ต้องป่าวร้องกันในพวกที่เคย ถ้าเห็นนอนเปิดประตูนอนไม่คลุมผ้า ต้องจับคลุมแลปิดประตูเสีย…”
รัชกาลที่ 5 ทรงเผชิญอากาศหนาวในยุโรปมากเข้าจนทรงคุ้นเคย เช่นที่พระองค์ทรงบันทึกว่า
“…อ้ายการทนหนาวทนเย็นนี้มันค่อยทนได้มากขึ้นโดยลำดับ เมื่อแรกมาช่างหนาวเสียเหลือทนเหลือทาน มันชวนจะอยากให้ติดไฟร่ำไปค่อยทนได้มากขึ้นทุกที จะเปนด้วยแต่ก่อนเลือดน้อยภายหลังนี้เลือดมากขึ้นฤาจะเปนด้วยถูกหนาวมันมากขึ้น พอพบอุ่นขึ้นหน่อยก็พอเลยเห็นเปนไม่สู้หนาว…”
แม้ความหนาวจะเป็นข้อติดขัด แต่รัชกาลที่ 5 ก็ทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจต่างๆ อย่างเต็มที่
อ่านเพิ่มเติม :
- ใครคือบุคคลซึ่งรัชกาลที่ 5 “ฝันถึงร่ำไป” เมื่อเสด็จประพาสยุโรป
- “ซุ้มรับเสด็จ” ในการรับเสด็จพระพุทธเจ้าหลวง เสด็จนิวัตพระนคร พ.ศ. 2450
- เปิดเหตุสิ้นพระชนม์ พระองค์เจ้าอุรุพงษ์รัชสมโภช พระราชโอรสที่ ร. 5 ทรงรักดังแก้วตาดวงใจ
อ้างอิง :
ศันสนีย์ วีระศิลป์ชัย. เรื่องส่วนพระองค์ใน “ไกลบ้าน”. กรุงเทพฯ: มติชน, 2553.
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 10 ธันวาคม 2568
