| ผู้เขียน | สุทธาสินี จิตรกรรมไทย เจียจันทร์พงษ์ |
|---|---|
| เผยแพร่ |
พระยาศรีสุนทรโวหาร (ผัน สาลักษณ) จินตกวีที่ ร.6 ทรงยกย่อง กับจุดจบชีวิตแสนเศร้า
แม้สังคมไทยจะเปิดรับวัฒนธรรมตะวันตกมากขึ้น โดยเฉพาะในรัชสมัย พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 6) แต่ก็เป็นไปในลักษณะการเลือกรับและปรับใช้ อย่างเรื่อง “ภาษา” ที่เมื่อนักเขียนใช้สำนวนโวหารอย่างฝรั่งมากขึ้น รัชกาลที่ 6 ก็ทรงวิตก และทรงพยายามธำรงเอกลักษณ์ทางภาษาและวรรณคดีไทยไว้
เป็นที่มาของวรรณคดีเรื่อง “อิลราชคำฉันท์” ผลงานของ พระยาศรีสุนทรโวหาร (ผัน สาลักษณ) ซึ่งประพันธ์ขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2456 ครั้งยังเป็นหลวงสารประเสริฐ
ท่านผู้นี้เป็นจินตกวีที่รัชกาลที่ 6 ทรงยกย่องอย่างยิ่ง ทรงกล่าวถึงพระยาศรีสุนทรโวหารไว้ในพระราชนิพนธ์คำนำของหนังสือนี้ว่า
“ข้าพเจ้ารู้สึกยินดีที่ได้เห็นว่า ในรัชกาลของข้าพเจ้าได้มีจินตกวี ซึ่งสามารถจะแต่งฉันท์ภาษาไทยได้หลายคนแล้ว และหลวงสารประเสริฐผู้แต่งอิลราชคำฉันท์นี้ เป็นคน ๑ ในหมู่นั้น ข้าพเจ้าจึงมีความยินดีเขียนคำนำนี้ให้หลวงสารประเสริฐเพื่อแสดงความพอใจแห่งข้าพเจ้า ณ บัดนี้”
พระยาศรีสุนทรโวหาร เกิดเมื่อวันที่ 24 มิถุนายน พ.ศ. 2424 ในแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) ที่บ้านพระคชภักดี (ท้วม คชนันทน์) ผู้เป็นตา ตำบลถนนเฟื่องนคร ข้างวัดราชบพิธ จังหวัดพระนคร ท่านเป็นบุตรชายคนโตของ พระยาศรีภูริปรีชา (กมล สาลักษณ) กับ คุณหญิงพึ่ง (สกุลเดิม คชนันทน์)
เมื่ออายุ 9 ขวบ เรียนวิชาหนังสือไทยที่โรงเรียนวัดราชบพิธ กระทั่งอายุ 11 ขวบ ก็ย้ายไปเรียนที่โรงเรียนพระตำหนักสวนกุหลาบในพระบรมมหาราชวัง จากนั้นอายุ 14 ปี บรรพชาเป็นสามเณรที่วัดบวรนิเวศวิหาร ศึกษาเล่าเรียนพระธรรมอยู่ราว 5 ปี ก็สึกมาใช้ชีวิตทางโลก
ระหว่างบวชเรียนที่วัดบวรนิเวศวิหาร ท่านได้รับโอกาสเป็นเลขานุการในสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมหมื่นวชิรญาณวโรรส และเป็นเลขานุการของมหามกุฏราชวิทยาลัยด้วยอีกตำแหน่ง
ท่านเจริญก้าวหน้าในหน้าที่การงานตามลำดับ ปฏิบัติราชการในตำแหน่งเจ้ากรมพระอาลักษณ์อย่างเต็มกำลัง ซึ่งถ้านับแล้ว สายสกุลของท่านเป็นเจ้ากรมพระอาลักษณ์ติดต่อกันถึง 3 รุ่นเลยทีเดียว
ไล่เรียงตั้งแต่รุ่นปู่ คือ พระยาศรีสุนทรโวหาร (ฟัก สาลักษณ) เจ้ากรมพระอาลักษณ์ในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 4) รุ่นพ่อ คือ พระยาศรีภูริปรีชา (กมล สาลักษณ) เจ้ากรมพระอาลักษณ์ในรัชกาลที่ 5 และตัวท่านเอง ที่เป็นเจ้ากรมพระอาลักษณ์ในรัชกาลที่ 6
อย่างไรก็ตาม ช่วงบั้นปลายชีวิตท่านป่วยด้วยโรคเส้นประสาทอ่อนเรื้อรัง และกระทำอัตวินิบาตกรรมจนถึงแก่ชีวิต เมื่อวันที่ 6 สิงหาคม พ.ศ. 2466 ที่บ้านถนนเพชรบุรี สิริอายุ 43 ปี
หนังสือพิมพ์จีนโนสยามวารศัพท์ ลงข่าวว่า
“มีเหตุอันน่าสลดใจเกิดขึ้นด้วยว่าเมื่อวันที่ ๖ สิงหาคมศกนี้ เวลา ๘ นาฬิกา ก่อนเที่ยง มหาเสวกตรี พระยาศรีสุนทรโวหาร (ผัน สาลักษณ) เจ้ากรมพระอาลักษณในกระทรวงมุรธาธร ได้กระทำอัตตวินิบาตกรรม กล่าวคือ ใช้ปืนเบรานิงระเบิดสมองตนเอง ๑ นัดถึงแก่มรณะกรรม ณ ที่บ้านตำบลเพ็ชร์บุรี จังหวัดพระนคร
เหตุอัตตวินิบาตกรรมอันได้เปนไปทั้งนี้ จะมีมูลเนื่องมาจากอะไรหามีใครทราบชัดเจนไม่ คงได้ความจากทางไต่สวนของเจ้าน่าที่แต่เพียงว่า พระยาศรีสุนทรโวหารเปนโรคเส้นประสาทพิการ เพราะฉนั้นอาจจะเปนว่าโรคนี้กระทำให้จริตวิกลถึงแก่ทำลายชีวิตตนเองก็เปนได้
พระยาศรีสุนทรโวหารเปนบุตร์พระยาศรีภูริปรีชา (กมล สาลักษณ) เปนผู้ที่ได้ชื่อว่าเปนกวีเชี่ยวชาญในทางประพันธ์กาพย์กลอนโคลงฉันท์ มีอายุนับเรียงปีได้ ๔๓ ปี ในบ่ายวันเกิดเหตุบรรดาญาติ์ได้นำศพไปฝังไว้ ณ วัดบรมนิวาศแล้ว”
แม้ท่านจะสิ้นในลักษณะที่เป็นข้อห้ามของราชสำนัก แต่รัชกาลที่ 6 ทรงมีพระเมตตาต่อจินตกวีผู้นี้อย่างยิ่ง ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานเพลิงศพเป็นกรณีพิเศษ ซึ่งอาจเนื่องด้วยพระยาศรีสุนทรโวหารรับราชการอย่างเต็มความสามารถของท่านมาตลอดชีวิตนั่นเอง
อ่านเพิ่มเติม :
- รัชกาลที่ 6 ทรงถูกเกณฑ์ให้ “เลือกคู่” กับเจ้าฟ้าหญิงที่ได้รับเลือก
- “นามสกุล” สมัยรัชกาลที่ 6 แต่ละนามสกุลเป็นมาอย่างไร บ่งบอกถึงอาชีพ?
- “เครื่องหวาน” ที่จัดถวายรัชกาลที่ 6 มีอะไรบ้าง พิถีพิถันขนาดไหน?
อ้างอิง :
ธนโชติ เกียรติณภัทร. “อิลราชคำฉันท์ วรรณคดีอันเกิดจากพระราชปรารภในรัชกาลที่ ๖”. นิตยสารศิลปวัฒนธรรม ฉบับพฤศจิกายน 2568
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 14 พฤศจิกายน 2568
