“สามหาว” คำนี้เดิมไม่ได้แปลว่าหยาบคาย-โอหัง แล้วหมายถึงอะไร?

ผู้เขียน	ปดิวลดา บวรศักดิ์
เผยแพร่	วันจันทร์ที่ 3 พฤศจิกายน พ.ศ.2568

สามหาว แต่แรกไม่ได้แปลว่าหยาบคาย ทว่ามีความหมายถึง “ผัก”

ทุกวันนี้เวลาดูซีรีส์จีนย้อนยุคหรือแม้แต่ละครพีเรียดของไทย ก็มักจะได้ยินตัวละครพูดคำว่า “สามหาว” ใส่คนที่หยาบคายหรือมีกิริยาโอหัง ไม่เคารพเบื้องสูง จึงเกิดความสงสัยว่าคำนี้มีที่มาจากอะไร

เมื่อหาข้อมูลก็พบความน่าสนใจบางอย่างเกี่ยวกับคำนี้ ว่า “สามหาว” แต่เดิมไม่ได้หมายถึงหยาบคายหรือโอหัง แต่เป็นชื่อของผัก

ส่วนคำที่คล้ายคลึงกับสามหาวอย่าง “สำหาว” คือคำในอดีตที่หมายถึงความหยาบคาย

สำนักงานราชบัณฑิตยสภา ให้ข้อมูลเกี่ยวกับเรื่องนี้ไว้ว่า “คำว่า สามหาว หมายถึง หยาบคาย แต่เดิมมาคำนี้เขียนว่า ‘สำหาว’”

ปรากฏอยู่ในกฎหมายตราสามดวง ว่า “ถ้าเจ้าบ้านฟันแทงผู้รุกถึงตายเอาโทษเจ้าบ้านเจ้าเรือนนั้นมิได้ เพราะมันสำหาวธรนงศักดิรุกที่รุกแดนท่าน…”

ใน “จินดามณี ฉบับหมอบรัดเล” ก็มีคำว่าสำหาวในความหมายทำนองเดียวกัน ที่ทำให้เห็นว่า สำหาวใช้แทนคำที่บ่งบอกถึงความหยาบคาย ว่า

“อนึ่งของสิ่งใด เรียกเปนคำหยาบคำผวน ห้ามมิให้กราบทูลเหมือนเรียกว่า ผักบุ้ง แลหมา แมว นก กา ขี้ เปนต้น อย่างนี้อย่ากราบทูล ถ้าจะทูลให้ทูลอย่างอื่น แต่ภอเข้าพระไทย เหมือนหนึ่ืงผักเหล่านี้แล

ผักบุ้ง ให้ว่า ผักทอดยอด

ผักตบ ให้ว่า ผักสำหาว

ดอกผักตบ ให้ว่า ดอกสำหาว”

ขณะเดียวกัน อักขราภิธานศรับท์ พจนานุกรมไทยเล่มแรกของไทยที่หมอบรัดเลย์จัดทำขึ้น ให้คำว่า สำหาว และ สามหาว เป็นคนละคำ คนละความหมาย สำหาว หมายถึง ทะลึ่ง หยาบคาย ส่วนสามหาว คือชื่อผัก ดังนี้

“สำหาว, คือ พูดคำหยาบอ้างถึงที่ลับแห่งหญิงฤๅชายที่ไม่ควรคนดีจะกล่าวนั้น

สามหาว, ผักตบ, เปนชื่อต้นผักอย่างหนึ่ง, เกิดในน้ำตามทุ่งนาเมื่อระดูฝนดอกสีเขียว”

ส่วน “สัพะ พะจะนะ พาสา ไท” พจนานุกรมอีกเล่มหนึ่งในสมัยต้นรัตนโกสินทร์ ก็บอกไว้ว่า สำหาว หมายถึง ทะลึ่ง หยาบคาย ส่วน สามหาว เป็นชื่อผัก เช่นกัน

อย่างไรก็ดี ภายหลังความหมายของสำหาวและสามหาวก็รวบมาเป็นคำเดียวกัน โดยใช้คำว่า “สามหาว” เป็นหลัก ทำให้คนคุ้นชินกับคำว่าสามหาว มากกว่าสำหาว ที่เป็นจุดกำเนิดของคำนี้นั่นเอง

อ่านเพิ่มเติม :

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่