| ผู้เขียน | สุทธาสินี จิตรกรรมไทย เจียจันทร์พงษ์ |
|---|---|
| เผยแพร่ |
พระปิ่นเกล้าฯ เบอร์ 2 ต้องห้ามเรื่องราชการบ้านเมือง จริงหรือ?
พระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงมีสถานะเป็น “The Second King” ในรัชกาล พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 4) อย่างไรก็ดี บทบาทของพระองค์ไม่ปรากฏชัดนักเรื่องการบริหารราชการแผ่นดินในห้วงที่สยามอ้าแขนเปิดรับโลกตะวันตกมากขึ้น
ดร. กำพล จำปาพันธ์ นักประวัติศาสตร์ เล่าถึงประเด็นนี้ไว้ตอนหนึ่งในบทความ “พระจอมเกล้าฯ นิพนธ์ : พระราชประวัติพระปิ่นเกล้าฯ ชิ้นแรก อันเนื่องมาจากกรณีสวรรคต เมื่อ พ.ศ. ๒๔๐๘” ในนิตยสารศิลปวัฒนธรรม ฉบับพฤษภาคม 2568 ว่า
พระปิ่นเกล้าฯ ทรงมีสถานะเป็น “เบอร์ 2” ดังที่ทรงกล่าวไว้ในพระราชนิพนธ์ “เพลงยาวแลสักรวา” ว่า “เราที่สองรองภูมินทร์นามปิ่นเกล้า” และอีกแห่งในพระราชนิพนธ์เดียวกันนี้ว่า “อันตัวเรานี้ก็รองพระจอมเกล้า เป็นปิ่นเกล้าในสยามภาษา”
แม้พระปิ่นเกล้าฯ ทรงระมัดระวังพระองค์เป็นพิเศษที่จะไม่ข้องเกี่ยวกับราชกิจ แต่ชาวเมืองตลอดจนชาวต่างประเทศ กลับเห็นพระองค์เป็นตัวจริงในราชกิจที่สำคัญต่างๆ ในยุครัชกาลที่ 4
เอกสารประวัติศาสตร์ฉบับต่างๆ กล่าวถึงเรื่องนี้อย่างไรบ้าง
“พระราชพงศาวดารฉบับเจ้าพระยาทิพากรวงศ์ (ขำ บุนนาค)” เล่าเหตุการณ์เมื่อครั้งพระปิ่นเกล้าฯ สวรรคตไว้โดยย่อเท่านั้น และเมื่อกล่าวถึงบทบาทของพระองค์ เจ้าพระยาทิพากรวงศ์ (ขำ บุนนาค) ก็บอกเพียงว่า “เมื่อพระองค์ยังทรงพระชนม์อยู่ ได้สร้างแต่พระอารามน้อยที่บ้านสีทา แลทำพลับพลาที่ประทับอย่างลาวไว้แห่งหนึ่ง”
ส่วน “พระบรมราชนิพนธ์ในรัชกาลที่ ๔ ว่าด้วยพระราชประวัติพระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว” ที่รัชกาลที่ 4 ทรงพระราชนิพนธ์ ระบุเพียงว่า
“เมื่อได้พระบวรราชาภิเษกแล้ว ได้ทรงปฏิสังขรณ์พระบวรราชวัง ซึ่งชำรุดทรุดโทรมอยู่แต่ก่อนแก้ไขให้งามดีเปนปรกติดังเก่าบ้าง ยิ่งกว่าเก่าบ้าง ได้จัดการทหารแลเครื่องศัสตราวุธสรรพรณยุทโธปการขึ้นสำหรับแผ่นดินเปนอันมาก ได้ทรงสร้างเรือรบกลไฟ ชื่ออาสาวดิรศลำหนึ่ง ชื่อยงยศอโยชฌิยาลำหนึ่งขึ้นสำหรับพระนคร เปนความชอบแก่แผ่นดิน”
เซอร์ จอห์น เบาริง (Sir John Bowring) ซึ่งพระปิ่นเกล้าฯ เคยพระราชทานงานเลี้ยงต้อนรับ บอกว่า “เป็นที่น่าสังเกตว่า ไม่ว่าจะพิจารณาในแง่ความสุขุมรอบคอบหรือการวางเฉยในกิจการของบ้านเมือง ดูพระองค์ทรงหลีกเลี่ยงที่จะเข้ามามีบทบาทและหากว่าพระองค์ทรงมีอิทธิพลอยู่มาก ก็จะไม่ทรงแสดงออกมาให้เป็นที่ปรากฏ”
ด้าน มัลคอล์ม อาเธอร์ สมิธ (Malcolm Arthur Smith) หรือ “หมอสมิธ” แพทย์ชาวอังกฤษที่สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ กรมหลวงพิษณุโลกประชานาถ ทรงให้เข้ามาปฏิบัติหน้าที่ถวายการดูแลพระพลานามัย สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ณ พระราชวังพญาไท ทำให้พบเห็นเหตุการณ์ในราชสำนักสยาม และบันทึกออกมาเป็นผลงานเรื่อง “A Physician at the Court of Siam” (ราชสำนักสยามในทรรศนะของหมอสมิธ) ก็บันทึกถึงพระปิ่นเกล้าฯ เบอร์ 2 ของแผ่นดิน ว่า
“ทรงมีพระปรีชาสามารถทั้งตรัสและเขียนภาษาอังกฤษเหนือกว่าพระเชษฐาอยู่มาก… ทรงช่วยงานพระเชษฐาในด้านภารกิจบ้านเมืองอยู่ช่วงระยะเวลาหนึ่ง แต่หลังจากที่ทรงมีข้อโต้แย้งกันในเรื่องบางเรื่องพระองค์จึงได้ทรงย้ายไปประทับที่เชียงใหม่ นครหลวงทางภาคเหนือ (ที่จริงคือ สระบุรี-กำพล) และจะเสด็จฯ กลับลงมาเฉพาะในยามที่ทรงมีพระราชภารกิจที่ต้องทรงปฏิบัติ
มาในระยะหลังพระองค์ทรงมีพระอาการประชวรจนสุดที่จะเยียวยา จึงได้ถูกนำกลับมาที่กรุงเทพฯ พระองค์ทรงแสดงความปรารถนาที่จะได้พบพระเชษฐาเป็นครั้งสุดท้าย พระเจ้าอยู่หัวจึงได้ทรงรีบรุดมาพบพระอนุชา ในที่สุดทั้งสองพระองค์ก็ทรงเข้าพระทัยกันด้วยดี และสมเด็จเจ้าฟ้ากรมขุนอิศเรศรังสรรค์ก็เสด็จสวรรคตลงในปี พ.ศ. ๒๔๐๘”
อาจมองได้ว่า พระปิ่นเกล้าฯ เบอร์ 2 ทรงตระหนักดีว่า รัชกาลที่ 4 ทรงเป็นพระมหากษัตริย์ที่มีหน้าที่บริหารราชการแผ่นดิน ดูแลทุกข์สุขราษฎร พระองค์จึงเหมาะที่จะทรงอยู่ในฐานะผู้สนับสนุนมากกว่า และเลี่ยงการใดที่จะทำให้คนอื่นๆ เข้าใจผิดตราบจนสวรรคต
ติดตามฟังพอดแคสต์ “พระราชนิพนธ์รัชกาลที่ 4 เรื่องพระราชประวัติพระปิ่นเกล้า” ที่ไม่ใช่เพียงแค่การบันทึกพระราชประวัติของพระปิ่นเกล้าฯ เท่านั้น แต่รัชกาลที่ 4 ทรงมีเจตนาในการพระราชนิพนธ์ขึ้นเพื่อตอบโต้ และแก้ไขข่าวลือต่าง ๆ ที่แพร่สะพัดอย่างหนัก หลังจากการสวรรคตของพระปิ่นเกล้าฯ ใน พ.ศ. 2408 ได้ที่นี่
อ่านเพิ่มเติม :
- พระชะตา “พระปิ่นเกล้าฯ” แรงจน “พระจอมเกล้าฯ” ตรัสให้ถวายราชสมบัติด้วยกันสองพระองค์?
- “พี่เถรจะเอาสมบัติหรือไม่..ถ้าไม่เอาหม่อมฉันจะได้เอา” พระปิ่นเกล้า ตรัสเล่นหรือจริง?
- “เจ้าชายยอช วอชิงตัน” พระราชโอรสพระปิ่นเกล้าฯ เป็นอะไรกับประธานาธิบดี จอร์จ วอชิงตัน?
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 30 พฤษภาคม 2568
