เราอาจคุ้นกับคณะราชทูตราชสำนักกรุงศรีอยุธยา สมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ที่เดินทางรอนแรมข้ามน้ำข้ามทะเลไปเจริญสัมพันธไมตรีกับราชสำนักพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 แห่งฝรั่งเศส และคิดว่านี่คือคณะราชทูตอยุธยาชุดแรกที่ไปสร้างสัมพันธ์อันดีกับชาติในยุโรป แต่ที่จริงแล้วไม่ใช่ เพราะชาติแรกที่ราชสำนักอยุธยาเชื่อมไมตรีด้วย คือ ฮอลันดา

ราชสำนักกรุงศรีอยุธยา ผูกมิตร “ฮอลันดา”

กำพล จำปาพันธ์ นักประวัติศาสตร์ เล่าประเด็นนี้ไว้ในหนังสือ “มนุษย์อยุธยา ประวัติศาสตร์สังคมจากข้าวปลา หยูกยา ตำรา Sex” (สำนักพิมพ์มติชน) ว่า

นอกจากโปรตุเกสแล้ว ชาวฮอลันดาหรือดัตช์ เป็นชาติตะวันตกอีกชาติหนึ่งที่มีความสัมพันธ์กับกรุงศรีอยุธยามาอย่างยาวนาน

ชาวดัตช์เริ่มเข้ามาติดต่อกับอยุธยาในสมัยสมเด็จพระนเรศวร เมื่อ ค.ศ. 1604 (พ.ศ. 2147) ต่อมาในสมัยสมเด็จพระเอกาทศรถ ชาวดัตช์ได้รับพระบรมราชานุญาตให้ตั้งโรงเก็บสินค้าในอยุธยา เมื่อ ค.ศ. 1608 (พ.ศ. 2151)

ในสมัยสมเด็จพระเอกาทศรถนี่เอง ที่อยุธยาส่งคณะราชทูตไปเจริญสัมพันธไมตรีกับดัตช์ที่เนเธอร์แลนด์ เมื่อ ค.ศ. 1608-1610 (พ.ศ. 2151-2153) นับเป็นคณะราชทูตชุดแรกของอยุธยาที่เดินทางไปเจริญสัมพันธไมตรีถึงทวีปยุโรป

การค้าของดัตช์ในอยุธยารุ่งเรืองอย่างมากในสมัยสมเด็จพระเจ้าปราสาทอง เพราะมีการก่อตั้งสถานีการค้าที่เรียกว่า “บ้านฮอลันดา” หรือ “ห้างวิลันดา” ขึ้นที่ริมแม่น้ำเจ้าพระยา ชานเมืองกรุงศรีอยุธยา เมื่อ ค.ศ. 1634 (พ.ศ. 2177)

กำพลบอกว่า แต่ความสัมพันธ์ระหว่างอยุธยากับดัตช์ก็ไม่ได้ราบรื่นเสมอไป สืบเนื่องจากกรณีพิพาทสมัยสมเด็จพระนารายณ์ฯ เกี่ยวกับการค้าที่ญี่ปุ่น

หลังจากญี่ปุ่นประกาศนโยบายปิดประเทศ อนุญาตให้เฉพาะชาวจีนกับชาวดัตช์ติดต่อค้าขายกับญี่ปุ่นได้ที่เมืองท่านางาซากิ ดัตช์เลยถือโอกาสตั้งตัวเป็นตัวแทนทางการค้าระหว่างเอเชียตะวันออกเฉียงใต้กับญี่ปุ่น

แต่ปรากฏว่าราชสำนักอยุธยาก็ยังสามารถทำการค้ากับญี่ปุ่นได้ โดยใช้ลูกเรือจีนเป็นตัวแทนไปติดต่อ สร้างความไม่พอใจให้ดัตช์ ถึงขั้นประกาศสงครามกับอยุธยา โดยดัตช์ได้ส่งกองเรือมาปิดอ่าวไทยเมื่อ ค.ศ. 1633-1634 (พ.ศ. 2176-21771)

ส่วนชาติอื่นๆ ที่ราชสำนักกรุงศรีอยุธยาเจริญสัมพันธไมตรีด้วยนั้น ก็ยังมีอย่าง โปรตุเกส ที่เข้ามากรุงศรีอยุธยาสมัยสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 2 โดยโปรตุเกสส่งเครื่องราชบรรณาการมาถวายแด่กษัตริย์อยุธยา หลังจากกองทัพโปรตุเกสเข้ายึดเมืองท่ามะละกาได้จากเจ้าพื้นเมือง เมื่อ ค.ศ. 1511 (พ.ศ. 2054)

ครั้งนั้น สมเด็จพระรามาธิบดีที่ 2 ได้ทรงส่งราชทูตตอบโปรตุเกสไปยังมะละกาด้วย เมื่อ ค.ศ. 1518 (พ.ศ. 2061) แต่พระองค์มิได้ทรงส่งคณะราชทูตเดินทางไปเจริญสัมพันธไมตรีถึงโปรตุเกสแต่อย่างใด

ส่วนคณะราชทูตแห่งราชสำนักอยุธยา นำโดย “โกษาปาน” ที่เดินทางไปเจริญสัมพันธไมตรีถึงราชสำนักฝรั่งเศส เกิดขึ้นใน ค.ศ. 1686 (พ.ศ. 2229) ห่างจากคณะราชทูตที่อยุธยาส่งไปฮอลันดาถึง 76 ปี

อ่านเพิ่มเติม : 

• ราชทูตอยุธยาผจญภัยในแอฟริกา อดอยากถึงขั้นกิน “รองเท้า”
• 31 ปีในสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช มีอะไรเกิดขึ้นบ้างในประวัติศาสตร์โลก?
• ชาวฝรั่งเศสชี้ “ระบบทาส” สมัยสมเด็จพระนารายณ์ เมื่อ 300 กว่าปีก่อน ถูกใช้แรงงานหนัก-เป็นนางบำเรอ

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

อ้างอิง :

กำพล จำปาพันธ์. มนุษย์อยุธยา ประวัติศาสตร์สังคมจากข้าวปลา หยูกยา ตำรา Sex. พิมพ์ครั้งที่ 3. กรุงเทพฯ : มติชน, 2565.

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 21 ตุลาคม 2567