เมืองนครศรีธรรมราช พ.ศ. ๒๔๔๘

การแสดงรำมโนราห์ในงานสมโภชพระบรมธาตุ วัดพระบรมธาตุ

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จพระราชดำเนินประพาสเมืองนครศรีธรรมราชจำนวน ๔ ครั้ง คือเมื่อ ร.ศ. ๑๐๗ (พ.ศ. ๒๔๓๑), ร.ศ. ๑๑๗ (พ.ศ. ๒๔๔๑), ร.ศ. ๑๑๙ (พ.ศ. ๒๔๔๓) และ ร.ศ. ๑๒๔ (พ.ศ. ๒๔๔๘) ด้วยเป็นหัวเมืองใหญ่และมีความสำคัญต่อความมั่นคงในการบริหารราชการแผ่นดิน

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จพระราชดำเนินประพาสแหลมมาลายูระหว่างวันที่ ๒๑ มิถุนายน – ๑๒ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๔๔๘ ในระหว่างการเดินทางกลับ จึงเสด็จพระราชดำเนินประพาสเมืองนครศรีธรรมราชระหว่างวันที่ ๓ – ๘ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๔๔๘ โดยเสด็จพระราชดำเนินไปยังพื้นที่ต่างๆ ของเมืองนครศรีธรรมราชหลายแห่ง และทรงฉายรูปสถานที่ต่างๆ ด้วยพระองค์เอง ดังปรากฏในพระราชหัตถเลขา เรื่องเสด็จประพาสแหลมมลายู ร.ศ. ๑๒๔ (พ.ศ. ๒๔๔๘) ดังนี้

“วันที่ ก.ค. เวลาเช้าไม่ได้ไปแห่งใด เพราะเหนื่อยและนอนน้อย เวลาบ่ายแห่ผ้าห่มพระบรมธาตุตามเคย แต่หาผ้าแดงไม่ได้ ซื้อทำธงรับเสด็จกันหมดเมือง จึงต้องใช้พื้นชมพู เข้าไปที่วิหารพระม้า ถ่ายรูปที่นั่นและทับเกษตร แล้วไปดูละครทรัพย์ภรรยาพระศิริธรรมบริรักษ์ที่พลับพลา”

ภาพชุดนี้มี ๓ ภาพ คือ ๑. คลองแห่งหนึ่งในเมืองนครศรีธรรมราช ๒. คณะข้าราชการกรมการเมืองนครศรีธรรมราช ๓. การแสดงรำมโนราห์ในงานสมโภชพระบรมธาตุ วัดพระบรมธาตุ

คลองแห่งหนึ่งในเมืองนครศรีธรรมราช
คณะข้าราชการกรมการเมืองนครศรีธรรมราช
การแสดงรำมโนราห์ในงานสมโภชพระบรมธาตุ วัดพระบรมธาตุ

อนึ่งภาพเมืองนครศรีธรรมราชชุดนี้ มีจำนวน ๒๑ ภาพ ได้จัดพิมพ์อยู่ในหนังสือชื่อ ประชุมสมุดภาพสำคัญในประวัติศาสตร์ เล่ม ๒ แล้ว ซึ่งจัดพิมพ์โดยคณะกรรมการพิจารณาและจัดพิมพ์เอกสารประวัติศาสตร์ สำนักนายกรัฐมนตรี เมื่อ พ.ศ.๒๕๒๐ แต่ไม่ปรากฎภาพคณะข้าราชการกรมการเมืองนครศรีธรรมราช

                                                                             อธิบายโดย ธงชัย ลิขิตพรสวรรค์