ราชสำนักชิงใช้ “กวนอู” เป็นสัญลักษณ์แทนคำสั่ง “โกนผม”

กวนอู (สวมชุดสีเขียว) มีลูกน้องคนสนิทยืนถือ “ง้าว” ที่เป็นอาวุประจำตัวให้อยู่ด้านข้าง

พงศาวดารสามก๊กจี่กล่าวถึงอาชีพของกวนอู ในตอนที่ 1 ว่า กวนอูเข็นรถคันหนึ่ง สันนิษฐานว่า อาจเป็นพ่อค้าเร่ก็ได้ นอกจากนี้ในยุคสามก๊ก ผู้คนส่วนใหญ่ไม่นิยมตัดผม มักจะปล่อยให้ยาวตามธรรมชาติ โดยเก็บรวบผมเป็นมวยตามแบบของหญิงชายต่างกันไป อาชีพช่างตัดผมสำหรับคนทั่วไปก็ยังไม่มี

แต่เมื่อแมนจูมาปกครองประเทศจีน ราชสำนักชิงสั่งให้ผู้ชายทุกคนต้อง “โกนผม” โดยโกนผมเหนือหน้าผากด้านหน้าออกทั้งหมด ส่วนผมที่เหลือก็ให้รวบถักเปียห้อยไว้ด้านหลัง เป็นเครื่องหมายว่า “ยอมอ่อนน้อม”

ทว่า “การโกนผม” ในยุคสมัยของกวนอู หรือสามก๊ก เป็นเรื่องของคนอยู่ 2 ประเภทเท่านั้น หนึ่งคือ พระ หนึ่งคือ นักโทษ

ในยุคสมัยอื่น “การโกน” ก็ไม่ใช่เรื่องดี เรื่องปกติสำหรับชาวจีน เช่น ยุคฉิน การโกนผม หรือโกนหัวนักโทษ มีคำเรียกเฉพาะว่า “คุน-โทษโกนหัว” ซึ่งเป็นการเหยียดหยามศักดิ์ศรีมนุษย์อย่างมาก ผู้ที่ต้องโทษนี้สังคมตราหน้าว่าเป็น “ลูกอกตัญญ”, ในยุคราชวงศ์ฮั่น คนที่ต้องโทษโกนหัวจะไปเซ่นไหว้สุสานบรรพชนไม่ได้ หนังสือโบราณเรียกว่า “นักโทษไม่ขึ้นสุสาน” เพราะเชื่อว่าบรรพชนเห็นลูกหลานต้องโทษโกนหัวแล้วจะรับไม่ได้ และอัปยศอับอาย

แต่ราชสำนักชิงก็มีตัวเลือกให้ว่า “ไว้ผมไม่ไว้หัว ไว้หัวไม่ไว้ผม”

ยุคนั้นจึงเจาะจงให้คนหาบอุปกรณ์โกนผม จัดหามีดเล่มใหญ่แขวนไว้เพื่อใช้ขู่ขวัญผู้คน โดยมีทหารแมนจูคุ้มกันอยู่ข้างหาบเครื่องโกนผม และจะลงโทษตัดหัวผู้ขัดขืนไม่ยอมให้โกนผมให้คนดูทันที

ในขั้นตอนตัดผมโกนผมก็นึกถึงกวนอูขึ้นมา กวนอูจึงกลายเป็นบุคคลผู้เป็นภาพลักษณ์แทนคำพูดสั่งให้โกนผม มีดโกนผมในช่าง เปรียบเป็นเช่นง้าว(มีดขนาดใหญ่)ของกวนอู จากลักษณะดังกล่าวนี้ ชาวบ้านเลยสร้างเรื่องผิดซ้อนเรื่องผิด นำกวนอูมาเป็นปรมาจารย์ หรือเทพประจำวิชาช่างผม ที่โกนผมที่คำสั่งราชสำนักชิง และโฆษณาประชาสัมพันธ์กวนอูเป็น “เทวราช” เพราะกวนอูจงรักภักดีกับแน่วแน่ ที่ราชสำนักแมนจูต้องการ

พิเศษ ลด 40%! สมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม ลดราคาพิเศษ 40% เฉพาะสมัครวันนี้ถึง 30 มิถุนายน 2563 เท่านั้น คลิกดูรายละเอียดที่นี่


ข้อมูลจาก

หลี่ฉวนจวินและคณะ (เขียน), ถาวร สิกขโกศล (แปล) . 101 คำถามสามก๊ก, สำนักพิมพ์มติชน กรกฎาคม 2556


เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 25 มิถุนายน 2563

บทความก่อนหน้านี้
บทความถัดไป