แหม่มแอนนา ปลื้ม “พระองค์เจ้ายิ่งเยาวลักษณ์” พระราชธิดาผู้สิ้นชีพในคุกหลวงอย่างไรบ้าง

แอนนา เลียวโนเวนส์ ในวัยสาว เมื่อครั้งที่เข้ามาเป็นครูในราชสำนักสยาม

หญิงสาวที่ชื่อว่า “แอนนา” หรือที่เรียกกันว่าแอนนา เลียวโนเวนส์ (Anna Leonowens) กลายเป็นชื่อที่ชาวไทยจำนวนไม่น้อยได้ยินแล้วสะดุ้ง เหตุนี้ย่อมมาจากบันทึกของเธอที่มีเนื้อหาคาบลูกคาบดอกอย่างมาก เรื่องราวที่เธอบอกเล่ามานั้นมีมากมาย ส่วนหนึ่งแหม่มแอนนายังเล่าถึงพระราชธิดาหลายพระองค์ ที่น่าสนใจคือ พระองค์เจ้ายิ่งเยาวลักษณ์ อรรคราชสุดา พระราชธิดาผู้สิ้นชีพในคุกหลวง

แหม่มแอนนา ผู้หญิงลูกผสมที่เกิดในอินเดีย และเกิดมาในสถานะเด็กยากจนเดินทางมาถึงกรุงเทพฯ เมื่อ ค.ศ. 1862 พร้อมลูกชายวัย 6 ขวบ (บางแห่งว่า 7 ขวบ) สถานะในขณะนั้น เธอกำลังจะเข้ามาเริ่มบทบาทหน้าที่เป็นครูพี่เลี้ยงในราชสำนักสยาม สมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 สืบเนื่องจากพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวแห่งสยามทรงหาครูพี่เลี้ยงเพื่อสอนพระโอรสพระธิดา ให้ได้เตรียมตัวรับมือกับตะวันตก

ในข้อเท็จจริงนอกเหนือจากเรื่องปรุงแต่งแล้ว แหม่มแอนนามีโอกาสให้การศึกษากับเจ้าจอมและพระราชโอรสและพระธิดาของพระองค์ แหม่มแอนนนา อยู่ในราชสำนักสยามนานเกือบ 5 ปี และเดินทางออกจากสยามใน ค.ศ. 1867 บันทึกของนักประวัติศาสตร์ระบุว่า เธอมีปัญหาสุขภาพ โดยป่วยด้วยโรคอหิวาต์ 2 ครั้ง อลิซาเบธ มาฮอน ระบุว่า เธอถูกคนทำร้าย 2 ครั้งและถูกขู่มากกว่า 1 ครั้ง

บันทึกความทรงจำ 2 เล่มที่แหม่มแอนนา เขียนขึ้นคือ “The English Governess at the Siamese Court” และ “The Romance of the Harem” ทำให้เธอมีชื่อเสียงกว้างไกลขึ้น แต่นักประวัติศาสตร์ต่างวิเคราะห์กันว่าเนื้อหาหลายส่วนในเล่มเขียนเกินความเป็นจริงและผสมจินตนาการเพื่อสร้างสีสันในเรื่องราว

อย่างไรก็ตาม เมื่อเอ่ยถึงพระธิดาแล้ว แหม่มแอนนาเล่าถึงสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจันทรมณฑล โสภณภควดี ซึ่งว่ากันว่าเป็นพระราชธิดาองค์โปรดของกษัตริย์และยังเป็นนักเรียนคนโปรดของเธอ แหม่มแอนนา เล่าถึงความน่ารักน่าเอ็นดูของพระธิดาองค์โปรดไว้ในหนังสือ ซึ่งสุภัตรา ภูมิประภาส ผู้แปลหนังสือ “The English Governess at the Siamese Court” ที่อยู่ระหว่างกระบวนการผลิตฉบับภาษาไทยโพสต์ข้อความในเฟซบุ๊กส่วนตัวว่า แหม่มแอนนา เอ่ยถึงเจ้าหญิงพระองค์นี้ว่าเป็นที่เสน่หาพระราชบิดาเป็นที่สุด ข้อความส่วนหนึ่งในโพสต์ของผู้แปลหนังสือ “The English Governess at the Siamese Court”  ระบุว่า

“แหม่มแอนนา รับรู้เรื่องนี้ทั้งจากพระโอษฐ์ของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว และจากโอษฐ์เจ้าหญิงเอง และแหม่มแอนนาก็ประจักษ์ถึงความเสน่หาอาลัยอย่างที่สุดของผู้เป็นพระราชบิดาเมื่อ ‘เจ้าฟ้าหญิง’ สิ้นพระชนม์ด้วยอหิวาตกโรคในปี พ.ศ. 2406/ 1863 ในวัยเพียงแปดชันษา”

นอกเหนือจากเจ้าฟ้าจันทรมณฑลแล้ว ในหนังสือเล่มเดียวกัน แหม่มแอนนายังเล่าถึงพระองค์เจ้ายิ่งเยาวลักษณ์ว่า เป็นนักเรียนคนแรกที่ “คิงมงกุฎ” (รัชกาลที่ 4) จูงมือมาส่งให้เธอในวันเปิดโรงเรียนในวังหลวง และแนะนำเธอกับพระราชธิดาผู้นี้ว่า “ครูสอนภาษาอังกฤษ”

สุภัตรา ภูมิประภาส โพสต์ในเฟซบุ๊กส่วนตัวบรรยายว่า แหม่มแอนนาเล่าว่าคิงมงกุฎทรงปฏิบัติต่อพระราชธิดาองค์นี้อย่างอ่อนโยน และเธอเองก็ประทับใจกับผิวพรรณที่งดงาม รูปร่างอันบอบบาง กับแววตานิ่งสงบของพระองค์หญิงผู้มีวัย 10 ชันษาในขณะนั้น

ผู้แปลหนังสือ The English Governess at the Siamese Court ยังเล่าว่า แหม่มแอนนามักพูดถึงพระองค์เจ้ายิ่งเยาวลักษณ์ ซึ่งเป็นพระราชธิดาองค์ใหญ่ที่ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาแพ และเป็นหนึ่งในพระราชธิดาไม่กี่องค์ที่พระราชบิดาโปรดให้ติดตามและกล่าวถึงอยู่เสมอในจดหมายและบันทึกของพระองค์

“นอกจากโปรดให้ตามเสด็จแล้ว ในจดหมายเหตุต่างๆ ก็มีบันทึกไว้ว่าพระองค์ยิ่งเยาวลักษณ์ยังเป็นลูกสาวที่ปรนนิบัติพัดวีตราบจนพระบิดาสวรรคต”

อย่างไรก็ตาม พระองค์เจ้ายิ่งเยาวลักษณ์ต้องอาญา “ประพฤติการชั่วอย่างอุกฤษฎ์” ด้วยลักลอบพบปะและมีสัมพันธ์กับอดีตภิกษุจนตั้งครรภ์และคลอดลูกคาตำหนัก เหตุเกิดในปี ค.ศ.1886 (พ.ศ. 2429) ในแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

สุภัตรา ภูมิประภาส อธิบายว่า พระองค์หญิงฯ ที่ได้รับการสถาปนาพระยศเป็น “พระเจ้าพี่นางเธอ พระองค์เจ้ายิ่งเยาวลักษณ์ อรรคราชสุดา” ในแผ่นดินนี้ จึงถูกลดพระยศเป็น “หม่อมยิ่ง” ถูกริบทรัพย์ ถูกนำไปจองจำ กระทั่งสิ้นชีพในปีนั้นเองในวัยเพียง 34 ชันษา

เนื้อหาเบื้องลึกเกี่ยวกับราชสำนักสยามจากปลายปากกาของแหม่มแอนนาที่ถูกถ่ายทอดลงในหนังสือ The English Governess at the Siamese Court ฉบับแปลภาษาไทยกำลังอยู่ในกระบวนการผลิต แหล่งข่าววงในวงการสิ่งพิมพ์กระซิบว่า ใกล้คลอดแล้ว ติดตามได้เร็ว ๆ นี้



อ้างอิง:

มาโฮน, อลิซาเบธ เคอร์รี่. นางฉาวในประวัติศาสตร์. กรุงเทพฯ : มติชน, 2556

สุภัตรา ภูมิประภาส. “พระองค์เจ้ายิ่งเยาวลักษณ์ อรรคราชสุดา พระราชธิดาผู้สิ้นชีพในคุกหลวง”. Facebook / Subhatra Bhumiprabhas. Online. 6 มีนาคม 2019. <https://www.facebook.com/photo.php?fbid=10217716703130512&set=a.10200374261900320&type=3&theater>

บทความก่อนหน้านี้
บทความถัดไป