ตูเจียงเยี่ยน (都江堰) สุดยอดระบบชลประทานจีนกว่า 2 พันปีแก้น้ำท่วม มรดกโลกทางวัฒนธรรม

ภาพจาก Huowax / Chinese Wikipedia (https://zh.wikipedia.org)

ฝนตก มรสุมเข้า น้ำท่วมไม่ได้เพิ่งเกิดในยุคปัจจุบัน แล้วผู้คนในอดีตจัดการกับปัญหานี้อย่างไร ตัวอย่างการจัดการปัญหาอุทกภัยที่ดีคือตูเจียงเยี่ยนหรือระบบชลประทานตูเจียง เมืองเฉิงตู มณฑลเสฉวน คือสุดยอดวิศวกรรมสถานอายุ 2,000 กว่าปี ที่ได้รับการยกย่องเป็นมรดกโลกประเภทมรดกวัฒนธรรม

ตูเจียงเยี่ยนสร้างขึ้นเพื่อแก้ปัญหาน้ำบริเวณที่ราบลุ่มแม่น้ำหมินเจียงต้นน้ำเป็นภูเขาและที่ราบสูงน้ำไหลแรงทั้งมีโคลนทรายมากโคลนตะกอนทรายทับถมจนร่องน้ำตื้น ทางตะวันออกมีภูเขายู่เหล่ยขวางอยู่น้ำไหลไม่สะดวกพื้นที่แห้งแล้งกันดาร ทางตะวันตกเผชิญกับปัญหาน้ำท่วมประจำ หลี่ปิงขุนนางแคว้นฉินยุคจ้านกว๋อ (ประมาณ พ.. 287) ที่ได้รับแต่งตั้งไปเป็นข้าหลวงเมืองสู่อัน (มณฑลเสฉวนในอดีต) แก้ปัญหาทั้งหมดนี้ด้วยการสร้างตูเจียงเยี่ยน ซึ่งประกอบด้วย 3 งานสำคัญ คือ

1.เจาะภูเขา ขยายคูคลองเจาะภูเขายู่เหล่ย เกิดเป็นร่องน้ำขนาดใหญ่เรียกว่าปากแจกันวิเศษพื้นที่นี้มีคลองซอยมากมายอยู่เดิมก็สามารถส่งน้ำไปยังพื้นที่ต่างๆ แก้ปัญหาพื้นที่ฝั่งตะวันออกแห้งแล้ง

2.สร้างเขื่อนเขื่อนนี้ทำหน้าที่แบ่งแม่น้ำหมินเจียงเป็นแม่น้ำในและแม่น้ำนอก, บังคับทิศทางน้ำ และควบคุมระดับน้ำ เขื่อนนี้ที่สร้างเป็นเกาะกลางแม่น้ำ (ส่วนใหญที่ทำมักเป็นเขื่อนขวางแม่น้ำ) เรียกว่าเขื่อนปากปลา

3.ฝายน้ำล้นฝายช่วยเสริมการทำงานของเขื่อนปากปลาโดยควบคุมระดับน้ำในแม่น้ำและระบายโคลนทรายไปสู่แม่น้ำนอก เรียกว่าฝายทรายบิน

หลี่ปิงใช้ภูมิปัญญาชาวบ้าน เช่น การดัดแปลงตระกร้าไม้ไผ่ของชาวบ้านให้มีความยาวขึ้นภายในบรรจุก้อนหินขนาดใหญ่เรียกว่ากรงงูมาถมทับซ้อนกันเป็นเขื่อน โดยทุกๆ 10 ปี จะขุดลอกคลอง ในการขุดลอกคลอง หลี่ปิงใช้ไม้ยาว 6-8 เมตร ผูกเป็นขาหยั่ง 3 ขาเรียงขวางแม่น้ำด้านล่างแขวนกรงงูด้านบนพาดด้วยกระดานแล้วเอาหินซ้อนอีกชั้นหนึ่งจากนั้นใช้ลำแพนไม้ไผ่ที่ทาน้ำมันยางไม้กันน้ำพาดด้านใน แรงน้ำจะดันลำแพนติดกับขาหยั่งกลายเป็นทำนบชั่วคราวสามารถขุดลอกแม่น้ำได้

วันนี้ตูเจียงเยี่ยนนอกจากจะเป็นระบบชลประทานที่แก้ปัญหาน้ำ ยังเป็นสถานที่ท่องเที่ยว และแหล่งศึกษาเรียนรู้เรื่องระบบชลประทานอีกด้วย


เรียบเรียงจาก บทความตูเจียงเยี่ยน วิศวกรรมสถาน 2,000 ปี เย้ยอดีต ท้าทายอนาคตโดย ถาวร สิกขโกศล  จากนิตยสารศิลปวัฒนธรรม ฉบับสิงหาคม 2550


ปรับปรุงแก้ไขในระบบออนไลน์ เมื่อ กรกฎาคม พ.ศ. 2561

บทความก่อนหน้านี้
บทความถัดไป