ถ้า “รัก” ใน “บางรัก” ไม่เกี่ยวกับ “ความรัก” แล้วบางรัก มาจากไหน?

ภาพถ่ายย่านบางรักในสมัยก่อน

บางรัก คือชื่อย่านการค้าสําคัญในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวจนถึงปัจจุบัน เพราะเคยเป็นย่านที่อยู่อาศัยและสถานที่ราชการ เช่น สถานทูตของชาวตะวันตกหลายชาติหลายภาษา ที่มาของชื่อไม่มีหลักฐานเอกสารบันทึกไว้แน่นอน เป็นแต่คําบอกเล่าซึ่งเล่าสืบกันมาเป็น 2 ประการ

ประการแรก เล่ากันว่าบริเวณนี้เคยมีคลองเล็กๆ ไหลผ่านไปสู่ แม่น้ำเจ้าพระยา ครั้งหนึ่งมีผู้พบไม้ต้นรักขนาดใหญ่ อย่างที่เรียกว่าซุง จมอยู่ในคลองนั้น ความใหญ่โตของไม้รักที่พบครั้งนั้นเป็นที่สงสัยและ เล่าลือกันถึงที่มา แต่ก็ไม่มีผู้ใดทราบว่าซุงไม้รักนั้นมาจากไหน ต่อมา ครั้งใดที่เอ่ยถึงสถานที่บริเวณนั้นก็จะใช้ชื่อไม้รักเป็นที่หมาย เมื่อเวลาผ่านไปคําเรียกไม้รักไม่เป็นที่รับรู้ของคนรุ่นต่อมา จึงกลายเป็น บางรัก ไปในที่สุด ส่วนคลองที่พบซุงไม้รักนั้นเรียกกันติดปากว่า คลองต้นซุง ภายหลังเมื่อถมคลองกลายเป็นตรอกจึงเรียกว่า ตรอกซุง

ประการที่สอง กล่าวว่าชื่อบางรักมาจากชื่อโรงพยาบาล หรือที่ เรียกกันในสมัยนั้นว่า โรงหมอ เข้าใจว่าเป็นหมอมิชชันนารีรักษาตาม แบบสมัยใหม่ มีชื่อเสียงในการรักษาพยาบาล ผู้คนนิยมเดินทางมารับ การรักษา จึงเรียกสถานที่นี้ว่า บางรักษ์ และกลายเป็นบางรัก ทั้งคําว่า บางรักษ์ และบางรัก ปรากฏในหลักฐานเอกสาร ดังนี้

ในประกาศกระทรวงนครบาล เรื่องรวมอําเภอชั้นใน 4 อําเภอ ลงวันที่ 5 มิถุนายน ร.ศ. 127 ตรงกับ พ.ศ. 2450 เรียกว่า อําเภอ บางรักษ์ แต่ในประกาศเรื่องเก็บเงินค่าราชการมณฑลกรุงเทพฯ ลงวัน ที่ 25 มีนาคม ร.ศ. 129 ตรงกับ พ.ศ. 2452 เรียกว่า บางรัก และเมื่อเป็นตําบล อําเภอ ปัจจุบันเป็นเขตก็เรียกว่า บางรัก

ส่วนตรอกซุง ซึ่งเป็นตรอกเล็กๆ อยู่ตรงข้ามกับตลาดบางรักข้าง หนึ่งของตรอกออกถนนศรีเวียง ส่วนอีกข้างหนึ่งออกถนนสาทรเหนือ มีที่มาคือเดิมเป็นลําคลองเล็กๆ ออกแม่น้ำเจ้าพระยา เคยเป็นที่พักไม้ซุงที่ล่องมาจากเมืองเหนือและนําซุงขึ้นบกที่นี่ เมื่อถมคลองกลายเป็นตรอกจึงเรียกว่า ตรอกซุง

ตลาดบางรัก เป็นตลาดสดอยู่ในตําบลบางรัก มีมาแต่รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เจ้าของตลาดเดิมคือหลวง นาวาเกณิกร (โต) ได้ปลูกสร้างเป็นโรงแถวให้เช่าขายของ เรียกกันในสมัยนั้นว่า ตลาดหลวงนาวา ต่อมากิจการไม่ดีจึงขายกิจการให้หลวง พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดรับซื้อไว้ด้วยเงินพระคลังข้างที่ พระราชทานเป็นสิทธิ์ขาดแก่สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้ายุคลฑิฆัมพร (ต้นราชสกุลยุคล) และโปรดให้รื้อโรงแถวออกสร้างเป็น อาคารพาณิชย์สมัยใหม่เปิดให้เช่า เรียกตามชื่อตําบลว่า ตลาดบางรัก


อ้างอิง

“เขตบางรัก ตลาดบางรัก ตรอกซุง”. จากหนังสือ “ชื่อบ้านนามเมืองในกรุงเทพฯ”. โดย ศันสนีย์ วีระศิลป์ชัย.พิมพ์ครั้งที่ 7. กรุงเทพฯ : มติชน, 2551

บทความก่อนหน้านี้
บทความถัดไป