สุนทรภู่เขียนกลอนเฉลี่ยกี่คำต่อวัน เอาเวลาช่วงไหนเป็น “ขี้เมา”?

หุ่นขี้ผึ้งสุนทรภู่ ที่พิพิธภัณฑ์หุ่นขี้ผึ้งไทย จังหวัดนครปฐม

“อาลักษณ์ขี้เมา เจ้าชู้ อยู่อย่างไพร่ ไร้เคหา” เป็นภาพจำของสุนทรภู่ที่เคยอยู่ในความคิดของคนทั่วไป ที่สำคัญคือประเด็นเรื่อง “ขี้เมา” ซึ่งคนทั่วไปอาจมองอย่างนั้น แต่หากพิจารณาข้อมูลแง่ผลงานทั้งเชิงปริมาณประกอบกับข้อมูลเชิงลึกแล้วจะบ่งชี้ว่าสุนทรภู่แตกต่างจากที่รับรู้กัน

ข้อมูลอีกด้านที่พบก็โต้แย้งว่า สุนทรภู่เป็นกวีที่รู้เท่าทันโลก เกิดที่วังหลัง และยังเป็น “ผู้ดี” ไม่ใช่อาลักษณ์ขี้เมาแต่แต่งหนังสือดี โดยในนิราศเมืองเพชร ที่อาจารย์ล้อม เพ็งแก้ว ชำระมีใจความที่บ่งชี้ว่าบรรพชนของสุนทรภู่อยู่ในตระกูล “พราหมณ์” ชาวเมืองเพชรบุรี จากเนื้อหาส่วนที่ว่า

“…เป็นถิ่นฐานบ้านพราหมณ์รามราช ล้วนโคตรญาติย่ายายฝ่ายวงศา…
ที่เหล่ากอหลอเหลือในเนื้อญาติ เป็นเชื้อชาติเพชรบุรียังมีหลาย”

สุจิตต์ วงษ์เทศ อธิบายว่า “พราหมณ์รามราช” หมายถึงบริเวณที่เคยเป็นบ้านเมืองและรัฐของราชวงศ์โจฬะ ภายหลังมีชื่อเรียกว่า “โจฬมณฑล” (Coromandel) ในตอนใต้ของอินเดีย

ขณะที่ล้อม เพ็งแก้ว เขียนบทความตั้งข้อสังเกตว่าสุนทรภู่ขี้เมาจริงหรือ? โดยมองว่าในการพิจารณาพฤติกรรมของบุคคลใดบุคคลหนึ่งในอดีต ผลงานของบุคคลผู้นั้นน่าจะได้รับการพิจารณาเป็นประเด็นแรก ฉะนั้นก่อนจะตกลงใจว่าสุนทรภู่เป็นคนขี้เมาจริงหรือไม่ ก็น่าจะได้พิจารณาผลงานของท่านเป็นประเด็นแรก และในที่นี้ก็จะนําเสนอเพียงด้านปริมาณเพียงด้านเดียว

ผลงานที่เป็นประเภทกลอน

1. พระอภัยมณี
หอพระสมุดสอบชําระไว้ 64 ตอน ยาว 25,102 คํากลอน
กรมศิลปากรสอบชําระต่ออีกกว่า 63 ตอน ยาวไม่ต่ำกว่า 23,588 คํากลอน

2. สิงหไกรภพ (ฉบับ พ. ณ ประมวญมารค) ยาว 6,540 คํากลอน

3. ลักษณวงศ์ (ฉบับ พ. ณ ประมวญมารค) ยาว 4,546 คำกลอน

4. โคบุตร (ฉบับ พ. ณ ประมวญมารค) ยาว 2,606 คํากลอน

5. นิราศ 8 เรื่อง รวมยาว 3,174 คํากลอน

6. เสภา 2 เรื่อง รวมยาว 1,798 คํากลอน

งานประเภทอื่น

1. โคลง 1 เรื่อง 463 บท
2. กาพย์ 1 เรื่อง 119 บท
3. บทเห่กล่อม 4 เรื่อง 778 บท

งานที่ยังไม่ได้ตรวจสอบ และยังไม่พบต้นฉบับอีกหลายเรื่อง โดยประมาณแล้ว สุนทรภู่สร้างผลงานไว้ไม่น้อยกว่า 60,000 คํากลอน

ล้อม เพ็งแก้ว คํานวณว่า คนเราใช้เวลานอนในวันหนึ่ง ๆ ประมาณ 1 ใน 3 ทํากิจอื่น ๆ อีกประมาณเท่ากัน มีเวลาทํางานอย่างจริงจังประมาณไม่เกิน 8 ชั่วโมง หรือ 1 ใน 3 เช่นเดียวกัน

สุนทรภู่ถึงแก่กรรมเมื่ออายุประมาณ 70 ปี ประมาณว่าผลงานทั้งหมดผลิตขึ้นใน ช่วงอายุ 20-70 ปี

เวลาเขียนกลอนซึ่งประมาณสูงสุด 1 ใน 3 ก็เท่ากับประมาณ 16 ปี ในช่วง 16 ปี สุนทรภู่มีผลงานเป็นกลอนประมาณ 60,000 คำกลอน เฉลี่ยปีละประมาณ 3,600 คำกลอน เดือนละ 300 คำกลอน และวันละ 10 คำกลอน ซึ่งล้อม เพ็งแก้ว ตั้งคำถามว่า “ขี้เมา” ที่มีศักยภาพแต่งกลอนออกมาเป็นผลงานแบบที่สุนทรภู่สร้างออกมา

ในแง่ข้อมูลเชิงลึก สุจิตต์ วงษ์เทศ วิเคราะห์ว่า สุนทรภู่อยู่วังหลังตั้งแต่เกิด จนถึงอายุ 23 และรับราชการวังหลวงจนอายุ 38 ปี แล้วบวชเป็นพระภิกษุอีก 18 ปี จนอายุ 56 เชื่อว่าควรมีช่วงเวลาที่กินเหล้าเมายาบ้างระหว่างอายุ 20-38 ปีซึ่งยังไม่ได้แต่งหนังสือเป็นชิ้นเป็นอันที่โดดเด่น เช่น นิราศเมืองแกลง นิราศพระบาท เสภากำเนิดพลายงาม ฯลฯ

แต่ในช่วงที่บวชเป็นพระ 18 ปี (ซึ่งไม่ได้แตะสุรา) สุนทรภู่สร้างผลงานแต่งหนังสือวรรณคดีนิพนธ์ยิ่งใหญ่ อาทิ นิราศภูเขาทอง นิราศเมืองเพชร โคลงนิราศสุพรรณ เพลงยาวถวายโอวาท กาพย์พระไชยสุริยา รำพันพิลาป แต่ที่เป็นระดับนานาชาติคือพระอภัยมณี

สุจิตต์ วงษ์เทศ ตั้งข้อสังเกตว่า “ถ้าขี้เมาจริง อย่างนั้นก็แต่งหนังสือดีไม่ได้ ถึงแต่งได้ก็ไม่มากเท่าที่มีอยู่ และยังมีต้นฉบับหายไปหาไม่พบอีกไม่น้อย ย่อมเป็นพยานในตัวเองว่าสุนทรภู่ไม่มีเวลาอย่างอื่น นอกจากแต่งหนังสือและศึกษาค้นคว้าแสวงหาความรู้ แล้วเรียนรู้เท่าทันโลก”



อ้างอิง:

ล้อม เพ็งแก้ว. “สุนทรภู่ขี้เมาจริงหรือ?”. ศิลปวัฒนธรรม, ปีที่ 7 ฉบับที่ 8 มิถุนายน 2529

สุจิตต์ วงษ์เทศ. สุนทรภู่เกิดวังหลัง ผู้ดี “บางกอก” มหากวีกระฎุมพี มีวิชารู้เท่าทันโลก. กรุงเทพฯ : มติชน, 2547


เผยแพร่ครั้งแรกเมื่อ 29 พฤศจิกายน 2561

บทความก่อนหน้านี้
บทความถัดไป