ธรรมยุติกนิกาย คณะสงฆ์ไทยที่เข้าไปช่วยฟื้นฟูพุทธศาสนาในกัมพูชาช่วงปี 2398

หากเทียบกับบรรดาคณะสงฆ์ในประเทศต่าง ๆ ที่นับถือพุทธศาสนาแล้ว คณะสงฆ์ของกัมพูชาก็เป็นอีกหนึ่งคณะสงฆ์ที่มีความคล้ายคลึงและใกล้ชิดกับคณะสงฆ์ของไทยเป็นอย่างมาก ด้วยเหตุที่คณะสงฆ์ของทั้งสองประเทศเคยไปมาหาสู่และปฏิบัติภารกิจด้านการพระศาสนาร่วมกันมาอย่างยาวนาน

“มองเขมรแลสยาม” หนังสือของรศ. ดร. ศานติ ภักดีคำ ได้กล่าวถึงความสัมพันธ์ทางพุทธศาสนาระหว่างไทยและกัมพูชาว่า พุทธศาสนาในไทยและกัมพูชาใกล้ชิดกันอย่างมาก โดยเฉพาะในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 ของไทย และสมเด็จพระหริรักษรามาอิศราธิบดี (พระองค์ด้วง) ของกัมพูชา

สืบเนื่องมาจากการที่ศาสนสถานและคัมภีร์ทางพระพุทธศาสนาของกัมพูชาถูกกองทัพญวนทำลายจนเสียหายอย่างมาก ตั้งแต่คราวสงครามอานามสยามยุทธ 

เมื่อสงครามสิ้นสุดลงและสมเด็จพระหริรักษรามาอิศราธิบดีได้ขึ้นครองราชย์ พระองค์จึงมีพระราชสาส์นเข้ามากราบบังคมทูลรัชกาลที่ 4 เพื่อขอให้ช่วยฟื้นฟูพุทธศาสนาในกัมพูชา

คณะสงฆ์จากธรรมยุติกนิกายของไทย เป็นคณะสงฆ์ที่มีบทบาทสำคัญในการฟื้นฟูพุทธศาสนาในกัมพูชาตามที่สมเด็จพระหริรักษรามาอิศราธิบดีกราบบังคมทูลขอรัชกาลที่ 4

ถึงปี 2398 รัชกาลที่ 4 โปรดให้พระมหาปาน พร้อมด้วยพระอมราภิรักขิต พระสงฆ์ 8 รูป และฆราวาส 4 คน เดินทางจากกรุงเทพฯ ไปยังกัมพูชา เพื่อปฏิบัติภารกิจสำคัญนั้น

ข้อมูลในหนังสือ “มองเขมรแลสยาม” ระบุว่า พระมหาปานเป็นสามเณรจากเมืองพระตะบองที่เข้ามาศึกษาพระธรรมวินัยในกรุงเทพฯ ก่อนจะบวชเป็นพระภิกษุสังกัดมหานิกายที่วัดสระเกศ ต่อมาได้ถวายตัวเป็นศิษย์กับพระวชิรญาณเถระ หรือรัชกาลที่ 4 ขณะทรงพระผนวช

ปี 2393 พระมหาปานได้บวชแปลงเข้าสู่ธรรมยุติกนิกาย มีพระวชิรญาณเถระเป็นพระอุปัชฌาย์ ได้รับฉายาว่า “ปัญฺญาสีโล”

เมื่อพระมหาปานกลับไปกัมพูชาเพื่อช่วยฟื้นฟูพระพุทธศาสนา ท่านได้รับการยกย่องจากสมเด็จพระหริรักษรามาอิศราธิบดีให้เป็นพระราชาคณะ ก่อนที่จะได้รับการสถาปนาเป็น “สมเด็จพระสุคนธาธิบดี” สมเด็จพระสังฆราชแห่งธรรมยุติกนิกายพระองค์แรกของกัมพูชา

คณะสงฆ์ธรรมยุติกนิกายมีบทบาทสำคัญต่อการเผยแผ่พุทธศาสนาในกัมพูชาเรื่อยมา และเป็นเครื่องช่วยยืนยันความสัมพันธ์ทางพุทธศาสนาระหว่างไทยและกัมพูชามาโดยตลอด แม้คณะสงฆ์และพุทธศาสนากัมพูชาจะถูกทำลายไปในช่วงสงครามกลางเมืองหรือยุคเขมรแดง แต่เมื่อกัมพูชากลับเข้าสู่สภาวะปกติ ก็ได้มีการฟื้นฟูคณะสงฆ์ธรรมยุติกนิกายขึ้นอีกครั้งและดำรงอยู่อย่างมั่นคงจวบจนปัจจุบัน

อ่านเพิ่มเติม : 

• ผนวช “นักองค์ราชาวดี” นัยทางการเมืองไทย-กัมพูชา ในสมัยรัชกาลที่ 4
• ส่องเครื่องแต่งกาย “เสียมกุก” จากภาพสลักปราสาทนครวัด เครือญาติใกล้ชิดกัมพูชา!?
• อ็องรี มูโอต์ นักเดินทางชาวฝรั่งเศสสมัยรัชกาลที่ 4 บันทึกว่าชนชั้นสูงของสยาม-กัมพูชา-ลาวจะดูแลเราอย่างดีถ้าให้ของกำนัล

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

อ้างอิง : 

ศานติ ภักดีคำ. มองเขมรแลสยาม. กรุงเทพฯ: มติชน, 2568.

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 14 สิงหาคม 2569