| ผู้เขียน | ปดิวลดา บวรศักดิ์ |
|---|---|
| เผยแพร่ |
4 เจ้านายสยาม ผู้เป็นศิษย์รักของแปตเตอร์สัน อาจารย์ฝรั่งของราชสำนักสยาม
ในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์เป็นช่วงเวลาแห่งการเข้ามาของวัฒนธรรมและวิทยาการตะวันตก จึงทำให้เหล่าเจ้านายหลายพระองค์ นอกจากจะต้องทรงศึกษาวิชาที่สำคัญในอดีตแล้ว วิชาที่เพิ่มเติมเข้ามาก็คือ “ภาษาอังกฤษ” ซึ่งสมัยที่ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ยังทรงพระเยาว์ก็ทรงเริ่มศึกษาภาษาต่างประเทศแล้วเช่นกัน
พระองค์ทรงเล่าเรื่องนี้ไว้ในหนังสือ “ความทรงจำ สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ” อันเป็นพระนิพนธ์ของพระองค์ว่า ในสมัยที่โรงเรียนหลวงสอนภาษาอังกฤษ เหล่าเจ้านายก็ถูกส่งไปเรียนภาษาอังกฤษกันตั้งแต่เริ่มตั้งเลยทีเดียว
พระองค์ทรงรักในการเรียนวิชาภาษาอังกฤษมาก เมื่อเทียบกับการเรียนภาษามคธ แต่ถึงอย่างไรแล้วการเรียนภาษาอังกฤษก็ยังเผชิญกับความยากลำบาก เนื่องจากครูภาษาอังกฤษนามว่า “แปตเตอร์สัน” หรือมิสเตอร์ ฟรานซิส ยอร์ช แพตเตอร์สัน ชาวอังกฤษ ยังสื่อสารภาษาไทยไม่ได้ ส่วนนักเรียนก็ยังพูดภาษาอังกฤษไม่เป็น
แต่ด้วย พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนเรศรวรฤทธิ์ ซึ่งขณะนั้นยังทรงเป็นพระองค์เจ้ากฤษฎาภินิหาร และทรงเจริญพระชันษากว่า ทรงเคยเรียนภาษาอังกฤษกับ “แหม่มแอนนา” มาก่อน ทำให้พอแปลคำง่าย ๆ ได้บ้าง จึงพอให้การเรียนผ่านไปได้ แต่เมื่อไหร่ที่เป็นคำยากเกินไปก็จะต้องพึ่งหนังสืออภิธานภาษาอังกฤษหรือพจนานุกรมเป็นตัวช่วย
พระองค์ยังทรงเล่าด้วยว่า เมื่อทรงศึกษากันไปได้ประมาณ 6 เดือน ในห้องเรียนนั้นก็มี “Favorite Pupils” หรือภาษาไทยก็คือ “ศิษย์รัก” ของแปตเตอร์สันอยู่ด้วย ปรากฏอยู่ 4 พระองค์ ได้แก่
1. พระองค์เจ้าเทวัญอุไทยวงศ์ (สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาเทวะวงศ์วโรปการ)
2. สมเด็จเจ้าฟ้าภาณุรักษีสว่างวงศ์ (สมเด็จพระราชปิตุลา บรมพงศาภิมุข เจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์ กรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช)
3. พระองค์เจ้ามนุษยนาคมานพ (สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส)
ส่วนพระองค์สุดท้ายก็คือ กรมพระยาดำรงฯ นั่นเอง
เหตุที่ได้เป็นศิษย์รักนั้นก็เพราะว่าแต่ละพระองค์ทรงตั้งใจเรียนมาก
ทว่า ต่อมาเจ้านายแต่ละพระองค์ต่างก็ทรงต้องเริ่มทำงานราชการให้แก่บ้านเมือง จึงมีเวลามาเรียนน้อยลง เหลือเพียงกรมพระยาดำรงฯ เท่านั้น ที่สุดท้ายได้กลายมาเป็นศิษย์ที่ติดตามนายแปตเตอร์สันไปหลายแห่ง รวมถึงทรงพบปะกับเพื่อนต่างชาติหลายท่านของอาจารย์อีกด้วย
ต่อมา นายแปตเตอร์สันก็ได้ออกจากประเทศสยาม ไปรับตำแหน่งเป็นครูประจำโรงเรียนของรัฐบาลอังกฤษที่เกาะมอรีเซียส จึงไม่ได้ติดต่อนักเรียนในสยามอีกเลย เนื่องจากการส่งสารในอดีตที่ยากลำบาก
จนกระทั่งสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 นายแปตเตอร์สันก็ส่งจดหมายมาถึงกรมพระยาดำรงฯ ถามไถ่ความเป็นไปของศิษย์รักทั้ง 4 พระองค์ พระองค์ทรงติดต่อกับครูอยู่พักหนึ่งและทรงหวังจะไปพบหน้าอาจารย์ แต่ด้วยอาการป่วยของนายแปตเตอร์สัน จึงไม่ได้พบกัน ซึ่งกรมพระยาดำรงฯ ก็ทรงบันทึกไว้ในตอนท้ายว่า “รู้สึกเสียใจและเสียดายยิ่งนักที่มิได้พบครูแปตเตอร์สันดังประสงค์”
ถือเป็นเรื่องราวระหว่างครูและศิษย์ที่แม้ว่าวันเวลาจะผ่านไปนานเท่าใดก็ยังคงรักและห่วงใยกันอยู่เสมอ
อ่านเพิ่มเติม :
- “ปาลเลอกัวซ์” พระอาจารย์ของ “เจ้าฟ้ามงกุฎ” ผู้กระชับความสัมพันธ์สยาม-ตะวันตก
- อาจารย์ฝรั่งเล่าไทยยุค ร.5 อาหารที่คนยุโรปไม่มีวันแตะ-ชาวสยามอดข้าวได้ ไม่ยอมอดหมาก
- รู้จักครูผู้ตี “พระองค์เจ้า” ได้โดยไม่ต้องขออนุญาตอาจารย์ใหญ่สมัยก่อน 2475
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 15 พฤษภาคม 2569
