| ผู้เขียน | ธนกฤต ก้องเวหา |
|---|---|
| เผยแพร่ |
ครั้งหนึ่งพระสังฆราชฌัง-บัปติสต์ ปัลเลอกัวซ์ (Bishop Jean-Baptiste Pallegoix) เคยเป็น “สมณทูตสยาม” ถวายพระราชสาสน์จากรัชกาลที่ 4 ถึงสมเด็จพระสันตะปาปาแห่งคริสตจักรคาทอลิกที่กรุงโรม
บทบาทดังกล่าวเกิดขึ้นหลังจากพระสังฆราชปัลเลอกัวซ์ ผู้เป็นทั้งพระอาจารย์ และพระสหายต่างศาสนาใน พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 4) พำนักอยู่ในสยามเป็นระยะเวลาถึง 24 ปี ก็มีธุระให้ต้องเดินทางกลับฝรั่งเศส บ้านเกิดของท่าน เพื่อจัดการธุระของคณะมิสซังสยาม และเยี่ยมญาติพี่น้องที่นั่น
ก่อนออกเดินทางไปฝรั่งเศส รัชกาลที่ 4 โปรดเกล้าฯ ให้พระสังฆราชปัลเลอกัวซ์ และคณะบาทหลวงคริสตังมาเข้าเฝ้า ณ ท้องพระโรง ในพระบรมมหาราชวัง เมื่อวันที่ 28 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2395 เมื่อทรงทราบว่า พระสังฆราชกำลังจะเดินทางกลับฝรั่งเศส และอาจถือโอกาสเข้าเฝ้าสมเด็จพระสันตะปาปาที่กรุงโรม จึงทรงโสมนัสเป็นอย่างยิ่ง
รัชกาลที่ 4 จึงฝากพระราชหัตถเลขาไปถวายประมุขของชาวคาทอลิก โดยทรงพระอักษรเป็นภาษาอังกฤษด้วยลายพระหัตถ์ของพระองค์เอง แล้วประทับตราประจำพระองค์ ลงวันที่ 8 มีนาคม พ.ศ. 2395 เป็นพระราชสาสน์ถึง สมเด็จพระสันตะปาปาปิอุสที่ 9 และยังพระราชทานเงินจำนวนหนึ่งเป็นค่าเดินทางแก่คณะพระสังฆราชปัลเลอกัวซ์ด้วย
คณะของพระสังฆราชปัลเลอกัวซ์จึงเดินทางจากกรุงเทพฯ สู่กรุงโรมในฐานะ “สมณทูตสยาม” ในคณะยังมีฟรังซัวส์แก้ว (Francois Keo) เด็กชายชาวสยาม และยอแซฟชม (Joseph Xom) เด็กชายชาวญวน ติดตามไปด้วย
หลังจากพระสังฆราชปัลเลอกัวซ์ได้เข้าเฝ้าสมเด็จพระสันตะปาปาปิอุสที่ 9 และถวายพระราชสาสน์ของรัชกาลที่ 4 แล้ว องค์สมเด็จพระสันตะปาปาก็มีพระสมณสาสน์ตอบกลับมายังพระเจ้าแผ่นดินสยามเป็นภาษาละติน ลงวันที่ 20 ธันวาคม พ.ศ. 2395 โดยฝากมากับพระสังฆราชปัลเลอกัวซ์ให้นำกลับมาถวาย
แต่พระสังฆราชต้องเดินทางต่อไปยังกรุงปารีสและพำนักอยู่ฝรั่งเศสอีกระยะหนึ่ง จึงจัดส่งพระสมณสาสน์ล่วงหน้ามายังกรุงสยามก่อนโดยทางเรือ
แม้ไม่มีการเผยแพร่ต้นฉบับพระราชสาสน์และพระสมณสาสน์ดังกล่าว แต่ในพระราชสาสน์ฉบับที่ 2 ซึ่งรัชกาลที่ 4 มีไปถึงสมเด็จพระสันตะปาปาปิอุสที่ 9 อีกครั้งใน พ.ศ. 2404 โดยฝากไปกับคณะทูตของพระยาศรีพิพัฒน์ราชโกษาธิบดี (แพ บุนนาค) ที่เดินทางไปเจริญพระราชไมตรีกับราชสำนักฝรั่งเศสก็มีการกล่าวถึงเหตุการณ์ตอนพระสังฆราชปัลเลอกัวซ์ไปเยือนกรุงโรมในฐานะสมณฑูตสยามอยู่ด้วย ดังข้อความตอนหนึ่งว่า
“…บาทหลวงยวงบาบติสบิจฉบเมืองแมลอศ (ปัลเลอกัวซ์) นั้นเข้ามาลากรุงสยาม ว่าจะไปเยี่ยมเยียนเมืองฝรั่งเศสซึ่งเป็นชาติภูมิ แล้วว่าถ้าได้ช่องโอกาสจะแวะไปเฝ้าบังคมบาทท่านผู้บิดาบริสุทธิ์ (พระสันตะปาปา) ณ เมืองโรมด้วย…
เพราะฉะนั้น กรุงสยามจึงได้ถามหารือบาทหลวงยวงบาบติสบิจฉบนั้นว่า ถ้าได้ไปเฝ้าบังคมบาทท่านผู้บิดาบริสุทธิ์แล้ว จะว่ากล่าวชักโยงท่านผู้บิดาบริสุทธิ์ให้รู้จักกรุงสยามเหมือนซางตูศปาปา พร้อมเวลาแผ่นดินสมเด็จพระนารายณ์มหาราชได้รู้จักพระเดชพระคุณ สมเด็จพระนารายณ์มหาราชในครั้งนั้น จะได้หรือมิได้ บาทหลวงยวงบาบติสบิจฉบรับว่าได้…กรุงสยามจึงได้เขียนราชหัตถเลขาเป็นภาษาอังกฤษสำแดงความคำนับไปถึงบิดาบริสุทธิ์…
กรุงสยามขอแสดงความชื่นชมยินดีขอบคุณมาถึงท่านผู้บริสุทธิ์ด้วยความเมตตาอาริยไมตรีอันสนิทมาถึงกรุงสยามด้วยความในสมณสาส์นนั้นก็ดี ด้วยเครื่องสมณบรรณาการนั้นก็ดี ความจริงนี้จงได้ทราบแต่ญาณของท่านผู้บริสุทธิ์ เทอญ…”
นอกจากนี้ ระหว่างพำนักอยู่ที่ฝรั่งเศส พระสังฆราชปัลเลอกัวซ์ยังถูกญาติมิตรรบเร้าให้เล่าเรื่องเกี่ยวกับสยามให้ฟังอยู่บ่อยครั้ง ท่านจึงตัดปัญหาด้วยการเขียนหนังสือ “เล่าเรื่องกรุงสยาม” (Description du Royaume Thai ou Siam) ที่พรรณนาถึงราชอาณาจักรสยามในมิติต่าง ๆ ทั้งภูมิศาสตร์ ประวัติศาสตร์ ศาสนา ภาษา วัฒนธรรม และวิถีชีวิต ตลอดจนสถานการณ์การเผยแผ่คริสต์ศาสนานิกายโรมันคาทอลิกในดินแดนตะวันออก ซึ่งก็เป็นหนึ่งในบันทึกเกี่ยวกับสยามจากมุมมองของชาวต่างชาติที่สำคัญอีกฉบับ
พระสังฆราชปัลเลอกัวซ์เดินทางกลับมาถึงกรุงสยามใน พ.ศ. 2399 พร้อมของขวัญที่ระลึกจากสมเด็จพระสันตะปาปาปิอุสที่ 9 และจักรพรรดินโปเลียนที่ 3 มาน้อมเกล้าฯ ถวายแด่รัชกาลที่ 4 จากนั้นไม่นาน ท่านก็ได้รับการเลื่อนสมณศักดิ์ทางคริสต์ศาสนาเป็นอาร์ชบิชอป (Archbishop) หรืออัครมุขนายกประจำประเทศสยาม
อ่านเพิ่มเติม :
- วัดคอนเซ็ปชัญ วัดที่สังฆราชปาลเลอกัวซ์ผูกพัน และบรรจุร่างไว้หลังมรณภาพ
- “ปาลเลอกัวซ์” พระอาจารย์ของ “เจ้าฟ้ามงกุฎ” ผู้กระชับความสัมพันธ์สยาม-ตะวันตก
- กำเนิด “วาติกัน” รัฐอิสระ-นครศักดิ์สิทธิ์ ไม่เหมือนที่ใดในโลก สู่พระสันตะปาปาองค์แรก
อ้างอิง :
สุทธิศักดิ์ ระบอบ สุขสุวานนท์. พระสังฆราชปัลเลอกัวซ์ พระสหายต่างศาสนาในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว. นิตยสารศิลปวัฒนธรรม ฉบับกรกฎาคม พ.ศ. 2553.
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 17 เมษายน 2569
