| ผู้เขียน | วิภา จิรภาไพศาล |
|---|---|
| เผยแพร่ |
“คลองสำโรง” เป็นคลองเก่าแก่อายุ 500 กว่าปี ที่นอกจะช่วยเรื่องชลประทานแล้ว ยังเป็น “คลองยุทธศาสตร์” บนเส้นทางเดินทัพไทยไปยังเขมร ในสมัยพระบาทสมเด็จนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 3
คลองสำโรง
ชื่อคลองดังกล่าวปรากฏใน “พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา” ตอนหนึ่งว่า ครั้งถึงรัชกาลสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 2 แห่งกรุงศรีอยุธยา (ครองราชย์ พ.ศ. 2034-2072) คลองสำโรงตื้นเขิน จึงโปรดเกล้าฯ ให้ขุดลอกเพื่อการคมนาคม
คลองสำโรงในปัจจุบันไหลผ่านพื้นที่อำเภอเมืองสมุทรปราการ อำเภอบางพลี อำเภอบางเสาธง อำเภอบางบ่อ จังหวัดสมุทรปราการ ไปบรรจบแม่น้ำบางปะกง ที่ตําบลท่าสะอ้าน อำเภอบางปะกง จังหวัด ฉะเชิงเทรา มีระยะทางยาวประมาณ 55 กิโลเมตร
เส้นทางคลองสําโรงเป็นเส้นทางการคมนาคมหลัก ใช้ในการเดินทางระหว่างแม่น้ำเจ้าพระยา-แม่น้ำบางปะกง ใน “นิราศเมืองแกลง” ของสุนทรภู่ เมื่อจะเดินทางไปเมืองแกลงก็ใช้คลองสำโรงเพื่อไปแม่น้ำบางปะกง ดังความตอนหนึ่งกล่าวว่า “…ถึงปากช่องคลองสําโรงสําราญใจ พอน้ำไหลขึ้นเช้าก็เข้าคลอง…”
ต่อมาคลองสายนี้ก็ยังเป็นเส้นทางเดินทัพไปเขมร
คลองยุทธศาสตร์
ในสงครามอานามสยามยุทธ์ เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เดินทัพไปเขมรและเวียดนาม โดยใช้เส้นทางเมืองปราจีนบุรี-เมืองพระตะบอง ซึ่งต้องยกทัพเรือจากกรุงเทพฯ ไปเมืองฉะเชิงเทรา จากนั้นจึงเดินบกไปเมืองปราจีนบุรี เมืองประจันตคาม เมืองกบินทร์บุรี ฯลฯ แล้วยกทัพเข้าเขมรไปทางเมืองศรีโสภณ เมืองมงคลบุรี จนถึงเมืองพระตะบอง ซึ่งเป็นที่ตั้งทัพใหญ่
พ.ศ. 2369 ในการราชการทัพศึกเมืองเวียงจันทน์ ก็ใช้เส้น “คลองสำโรง” ไปยังเมืองฉะเชิงเทราเช่นกัน ซึ่งพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงภูวเนตรนรินทรฤทธิ์ (พระราชโอรสในรัชกาลที่ 2 ต้นราชสกุลทินกร) ทรงพระนิพนธ์รายละเอียดต่างๆ ของบ้านเมืองในเส้นทางสองฝั่งคลองไว้ใน “โคลงนิราศฉะเชิงเทรา”
อย่างไรก็ตาม เส้นทางระหว่างกรุงเทพฯ กับเมืองฉะเชิงเทรา ไม่สะดวกเท่าใดนัก เพราะต้องเดินทางอ้อมโดยพายเรือย้อนลงไปเข้าคลองสำโรงที่เมืองสมุทรปราการ ตัดไปทะลุแม่น้ำบางปะกงทางใต้ของเมืองฉะเชิงเทรา แล้วค่อยพายทวนน้ำขึ้นไปเมืองฉะเชิงเทรา ซึ่งยุ่งยากและทำให้กองทัพเสียเวลา
คลองสำโรงเริ่มหมดความสำคัญในฐานะ “คลองยุทธสาสตร์” เมื่อการขุดคลองแสนแสบแล้วเสร็จ (พ.ศ. 2383) ทำให้การเดินทางจากต้นคลองที่ตำบลหัวหมาก กรุงเทพมหานคร ถึงบ้านบางขนาก เมืองฉะเชิงเทรา รวดเร็วขึ้น ไม่ต้องย้อนไปเมืองสมุทรปราการเพื่อเข้าคลองสำโรงเช่นเดิมอีกต่อไป
อ่านเพิ่มเติม :
- จุดประสงค์การขุด “คลอง” ในประวัติศาสตร์ไทย ที่แปรเปลี่ยนไปตามยุคสมัย อย่างไร?
- “คลองทวีวัฒนา” คลองที่รัชกาลที่ 5 โปรดให้ขุดขึ้นเพื่อประชาชน
- คำว่า “เขมร” มาจากไหน เมื่อใดจึงเป็นเขมร-ขแมร์ ?
อ้างอิง :
ศานติ ภักดีคำ. ยุทธมรรคา เส้นทางเดินทัพไทย-เขมร, สำนักพิมพ์มติชน พ.ศ. 2557.
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 24 กรกฎาคม 2568
