| ผู้เขียน | ธนกฤต ก้องเวหา |
|---|---|
| เผยแพร่ |
อาจารย์ที่พระศากยมุนี หรือ “พระพุทธเจ้า” เสด็จไปร่ำเรียนด้วยหลังออกบวช คือ อาฬารดาบส และอุทกดาบส ทั้ง 2 ท่านสอนอะไร?
เมื่อเจ้าชายสิทธัตถะตัดสินพระทัยสละความสุขทางโลก ละทิ้งราชสมบัติออกบวช ในวันที่ทรงออกบวชเป็นพระโคตมะ พระศากยมุนีมีพระชนมายุ 29 ปี ทรงดำเนินไปเพื่อแสวงหาปัญญาความรู้แจ้งแห่งชีวิต หรือโพธิญาณ
พระศากยมุนีทรงจาริกแสวงหาโพธิญาณในแคว้นมคธ ดินแดนที่มีคณาจารย์มีชื่อเสียงหลายท่าน หลายสำนัก โดยเฉพาะป่านอกเมืองกรุงราชคฤห์ เมืองหลวงของแคว้นมคธ มีสำนักของดาบสที่มีชื่อเสียง และนับถือกันว่ามีความรู้สูงสุดอยู่ 2 ท่าน คือ อาฬารดาบส กาลามโคตร และอุทกดาบส รามบุตร พระองค์จึงเสด็จไปทรงศึกษาเล่าเรียนกับอาจารย์ทั้งสองเพื่อหาหนทางแห่งการตรัสรู้
พุทธประวัติเล่าเรื่องราวช่วงนี้สั้น ๆ ว่า เมื่อทรงศึกษากับท่านอาฬารดาบส จนแตกฉานในคัมภีร์พระเวทสิ้นความรู้ที่อาจารย์จะถ่ายทอดได้ ทรงเห็นว่ายังไม่ใช่ทางตรัสรู้ จึงเสด็จไปทรงศึกษาต่อกับสำนักของท่านอุทกดาบส ได้ความรู้เพิ่มเติมมานิดหน่อย แต่ก็ได้เพียงฌาน “สมาบัติ 8”
แต่ก็ทรงเห็นว่ายังไม่ใช่ทางตรัสรู้ จึงหันมาทดลองในสิ่งที่นักบวชสมัยนั้นนิยมกัน คือการบำเพ็ญเพียรอย่างหนัก เข้มงวด หรือการทรมานตนเอง แล้วก็อย่างที่ทราบกัน การบำเพ็ญทุกรกิริยาของพระศากยมุนียังไม่ใช่หนทางแห่งการตรัสรู้เช่นกัน
ย้อนกลับไปในสิ่งที่อาจารย์ทั้งสองสอนพระพุทธเจ้ากันอีกครั้ง สมาบัติ 8 ที่ทรงเรียนในตอนนั้นคืออะไร?
“สมาบัติ” หมายถึง ฌาน คือวิธีทำจิตให้สงบ เป็นสมาธิ มีตั้งแต่อย่างหยาบขึ้นไปจนถึงละเอียดที่สุด 8 ขั้นด้วยกัน ดังนั้น สิ่งที่พระพุทธองค์เรียนรู้จากอาฬารดาบส และอุทกดาบส ก็คือการทำสมาธิระดับสูงนั่นเอง
สำหรับสมาบัติทั้ง 8 ขั้นนั้น 7 ขั้นแรกพระศากยมุนีได้ร่ำเรียนจากอาฬารดาบส ประกอบด้วยรูปฌาน 4 และอรูปฌาน 3 ก่อนจะบรรลุอรูปฌานอีกขั้นหนึ่งเป็นอรูปฌาน 4 ที่สำนักของอุทกดาบส รวมเป็นญานสมาบัติ 8
รูปฌาน 4 คือ ฌานที่มีรูปธรรม ได้แก่ ปฐมฌาน ฌานขั้นต้น มีองค์ 5 คือ วิตก (ตรึก) วิจาร (ตรอง) ปีติ (อิ่มเอม) สุข (สบาย) และเอกัคตา (อารมณ์เป็นหนึ่ง), ทุติยฌาน ภาวะที่ไร้วิตกและวิจารจากองค์ 5, ตติยฌาน ภาวะที่องค์ 5 เหลือเพียง สุข และจตุตถฌาน ภาวะที่ตัดองค์ 5 ทั้งหมดออกจากจิต
อรูปฌาน 4 คือ ฌานไร้รูป เป็นอารมณ์ ได้แก่ อากา-สานัญจายตนะ กำหนดที่ว่าง (อากาศ) ไร้สิ้นสุดเป็นอารมณ์, วิญญาณัญจายตนะ กำหนดวิญญาณไร้สิ้นสุดเป็นอารมณ์, อากิญจัญญายตนะ กำหนดภาวะที่ไม่มีอะไรเลยเป็นอารมณ์ และเนวสัญญานาสัญญายตนะ ภาวะมีสัญญา (ความจำ) ก็ไม่ใช่ ไม่มีสัญญาก็ไม่ใช่
อย่างไรก็ตาม พระพุทธองค์ทรงเล็งเห็นว่าจิตระดับนี้ยังอยู่ในชั้นของโลกีย์ ปุถุชนทั่วไปสามารถมีได้ มีแล้วก็ยังเสื่อมได้ ไม่ใช่ “โลกุตระ” (เหนือโลก, พ้นวิสัยโลก) หรือไม่ใช่หนทางหลุดพ้น
แม้อาจารย์ทั้งสองจะชวนให้พระองค์อยู่ร่วมสำนักเพื่อช่วยสั่งสอนศิษย์ต่อไป แต่ก็ทรงปฏิเสธคำชวน แล้วหาทางหลุดพ้นต่อ กระทั่งค้นพบวิธี คือดำเนินทางสายกลาง หรือมัชฌิมาปฏิปทา และสามารถบรรลุสัมมาสัมโพธิญาณ ตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้าได้ในที่สุด
อ่านเพิ่มเติม :
- “มหาปุริสลักษณะ” 32 ลักษณะที่บ่งชี้ว่าเจ้าชายสิทธัตถะจะเป็นพระพุทธเจ้า มีอะไรบ้าง?
- การแบ่งพระบรมสารีริกธาตุเป็น 8 ส่วน “พระอัฐิ” พระพุทธเจ้าไปอยู่ไหนบ้าง?
- “บุพนิมิต” เหตุอัศจรรย์คราวเหตุการณ์สำคัญในพุทธประวัติ คืออะไร?
อ้างอิง :
ไม่ระบุผู้เขียน. พุทธประวัติ และหลักการสร้างเสริมศีลธรรมของเด็กวัยรุ่น. กรุงเทพฯ : รุ่งเรืองธรรม. อนุสรณ์ในงานฌาปนากิจศพ นางอนุพันธ์ศิษานุศิษฎ์ (ม้วน ดารากร ณ อยุธยา) ณ วัดสุวรรณคีรี คลองบางกอกน้อย ธนบุรี วันที่ 6 ตุลาคม 2506.
กระทรวงศึกษาธิการ. ฌาน 4. 30 พฤศจิกายน 2561. (ออนไลน์)
พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตสถาน พ.ศ. 2554. สมาบัติ – รูปฌาน 4 – อรูปฌาน 4. สืบค้นวันที่ 16 มกราคม 2569. (ออนไลน์)
พิพิธภัณฑ์จรรโลงพุทธศาสนา. เสด็จไปศึกษาลัทธิฤาษีชีป่ากับอาฬารดาบส เห็นว่าไม่ใช่ทางตรัสรู้. สืบค้นวันที่ 16 มกราคม 2569. (ออนไลน์)
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 16 มกราคม 2569
