ประเด็นข้อพิพาทวัดป่าอดุลยาราม กับเกณฑ์ขอตั้งวัดในไทย มีอะไรบ้าง?

ผู้เขียน	ศุภาวีร์ รักษา
เผยแพร่	วันศุกร์ที่ 14 สิงหาคม พ.ศ.2569

ประเด็นข้อพิพาทวัดป่าอดุลยาราม กับเกณฑ์ขอตั้งวัดในไทย มีอะไรบ้าง?

สำหรับประเด็นที่กำลังเป็นกระแสสังคมอยู่ตอนนี้ คงหนีไม่พ้นประเด็นข้อพิพาทกรรมสิทธิ์ที่ดินระหว่างวัดป่าอดุลยาราม จังหวัดขอนแก่น กับทายาทของนายเฮียง พิมพ์ศรี ผู้บริจาคที่ดิน

จนเกิดเป็นเรื่องฟ้องร้องและบานปลายไปจนถึงติดป้ายประกาศให้ขนย้ายสิ่งปลูกสร้างและทรัพย์สินออกจากพื้นที่ รวมถึงนำท่อปูนซีเมนต์มาปิดทางเข้า-ออกวัด

นอกจากนี้ ยังปรากฏข่าวว่าทายาทของผู้บริจาคที่ดินตั้งข้อสงสัยเรื่องการตั้งวัด สถานะวัด อ้างว่าตรวจสอบกับพระผู้ใหญ่แล้วไม่พบชื่อวัดในทำเนียบ ไม่มีโบสถ์ ไม่มีวิสุงคามสีมา และกล่าวว่ามีผู้มีอิทธิพลชักใยเจ้าอาวาสเพื่อผลประโยชน์

ทางเข้าวัดป่าอดุลยาราม ท่อปูน — ท่อปูนซีเมนต์ที่ถูกนำมาปิดทางเข้า-ออกวัดป่าอดุลยาราม (ภาพจาก : มติชนออนไลน์)

หากตรวจสอบตามกฎกระทรวงเรื่อง “การสร้าง การตั้ง การรวม การย้าย และการยุบเลิกวัด การขอรับพระราชทานวิสุงคามสีมา และการยกวัดร้างขึ้นเป็นวัดมีพระภิกษุอยู่จำพรรษา พ.ศ. 2559” ในหมวดที่ 1 ข้อที่ 5 พบหลักเกณฑ์ในการสร้างวัดมีรายละเอียดดังนี้

ที่ดินที่ใช้เป็นสถานที่สร้างวัดต้องมีเนื้อที่ไม่น้อยกว่า 6 ไร่
เป็นสถานที่ที่สมควรเป็นที่พำนักของพระภิกษุสงฆ์และการประกอบศาสนกิจ
เป็นประโยชน์แก่ประชาชนไม่น้อยกว่า 1,000 คน
มีเหตุผลที่สนับสนุนได้ว่า เมื่อตั้งวัดขึ้นแล้วจะได้รับการทำนุบำรุงส่งเสริมจากประชาชน
ตั้งอยู่ห่างจากวัดอื่นไม่น้อยกว่า 2 กม.
จำนวนเงินและสัมภาระที่ใช้ในการสร้างวัดรวมกันต้องไม่น้อยกว่า 200,000 บาท

แต่ผู้ขออนุญาตสร้างวัดสามารถขอยกเว้นหลักเกณฑ์ข้อ 1, 3 และ 5 ได้ โดยต้องระบุเหตุผล ความจำเป็น และประโยชน์ที่ประชาชนท้องถิ่นจะได้รับจากการสร้างวัดประกอบไว้กับคำขอสร้างวัดด้วย

และในกฎกระทรวง หมวดที่ 2 การตั้งวัด พบหลักเกณฑ์ขออนุญาตตั้งวัดมีรายละเอียดดังนี้

เมื่อสร้างเสนาสนะและสิ่งปลูกสร้างของวัดตามแผนผังที่กำหนดเรียบร้อยแล้ว และมีพระภิกษุที่จะพำนักประจำอย่างน้อย 1 รูป ผู้ได้รับอนุญาตสร้างวัด ทายาท หรือผู้แทนต้องยื่นรายงานการก่อสร้างและจำนวนพระภิกษุเพื่อขอจัดตั้งวัดต่อผู้อำนวยการสำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัดในพื้นที่นั้น

จากนั้นให้ผู้อำนวยการสำนักงานพุทธศาสนาจังหวัดตรวจสอบรายงาน หากพบว่าไม่ถูกต้องหรือครบถ้วนให้แจ้งผู้ยื่นรายงานแก้ไขให้ถูกต้องตามหลักเกณฑ์ที่กำหนด เมื่อรายงานที่ยื่นถูกต้องครบถ้วน ให้ผู้อำนวยการสำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัดขอความเห็นจากเจ้าคณะตำบล เจ้าคณะอำเภอ นายอำเภอ และเจ้าคณะจังหวัดที่เกี่ยวข้อง แล้วเสนอรายงานพร้อมความเห็นต่อผู้ว่าราชการจังหวัด

ในกรณีที่ผู้ว่าราชการจังหวัดพิจารณาเห็นสมควรให้ตั้งวัดได้ ให้เสนอรายงานพร้อมความเห็นไปยังเจ้าคณะภาค เจ้าคณะใหญ่ ที่เกี่ยวข้อง และผู้อำนวยการสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ ตามลำดับ

เมื่อเจ้าคณะภาค เจ้าคณะใหญ่ และผู้อำนวยการสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ เห็นสมควรให้ตั้งวัดได้ ให้ผู้อำนวยการสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติเสนอรายงานพร้อมความเห็นต่อคณะกรรมการที่มหาเถรสมาคมแต่งตั้งขึ้นเพื่อพิจารณาเรื่องการตั้งวัดและใช้ชื่อวัด

ในกรณีที่คณะกรรมการเห็นสมควรให้ตั้งวัดและการใช้ชื่อวัดให้สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาตินำเสนอมหาเถรสมาคมเพื่อพิจารณา เมื่อมหาเถระสมาคมเห็นชอบ สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติจะประกาศตั้งวัด แจ้งให้หน่วยงานและผู้ที่เกี่ยวข้องทราบ และให้ผู้อำนวยการสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติประกาศเรื่องการตั้งวัดในราชกิจจานุเบกษาต่อไป

ในกรณีที่ที่ดินตั้งวัดเป็นที่ดินของผู้มีกรรมสิทธิ์ ให้ผู้มีกรรมสิทธิ์ครอบครอง หรือทายาท ดำเนินการโอนที่ดินพร้อมทั้งอาคารและสิ่งปลูกสร้างให้แก่วัดที่ตั้งขึ้นภายใน 90 วัน นับแต่วันที่ได้รับแจ้งการให้ความเห็นชอบของมหาเถรสมาคม

ในกรณีที่ที่ดินที่ตั้งวัดเป็นที่ดินของส่วนราชการหรือหน่วยงานของรัฐ ให้สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติแจ้งการประกาศตั้งวัดให้ส่วนราชการหรือหน่วยงานของรัฐที่เป็นผู้อนุญาตให้ใช้ที่ดินทราบ และแจ้งให้วัดที่ตั้งขึ้นปฏิบัติตามเงื่อนไขในการอนุญาตให้ใช้ประโยชน์ในที่ดินดังกล่าวอย่างเคร่งครัด

ขั้นตอนสุดท้ายให้เจ้าอาวาสของวัดที่ตั้งขึ้นบันทึกประวัติของวัดนั้นไว้เป็นหลักฐานตามแบบที่ผู้อำนวยการสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติกำหนด

ทั้งหมดนี้คือสรุปเนื้อหาจากกฎกระทรวงเรื่อง “การสร้าง การตั้ง การรวม การย้าย และการยุบเลิกวัด การขอรับพระราชทานวิสุงคามสีมา และการยกวัดร้างขึ้นเป็นวัดมีพระภิกษุอยู่จำพรรษา พ.ศ. 2559”

ในส่วนที่ทายาทของผู้บริจาคที่ดินวัดป่าอดุลยารามมีข้อสงสัยเรื่องการจัดตั้งวัดนั้น ทางพระครูอดุลย์สารนิเทศ เจ้าอาวาสวัดป่าอดุลยาราม ได้นำใบอนุญาตก่อตั้งวัดที่ออกโดยกระทรวงศึกษาธิการเมื่อปี พ.ศ. 2541 มาแสดงเป็นหลักฐานเพื่อไขข้อสงสัยและแสดงความบริสุทธิ์ใจ