กลองมโหระทึกที่ดอนยายทองมาจากจีนตอนใต้ ศรีศักร วัลลิโภดม เผยเบื้องลึกของกลองมโหระทึกในไทย-เอเชีย

เมื่อต้นปี 2569 มีการค้นพบกลองมโหระทึกใบหนึ่งที่แหล่งโบราณคดีดอนยายทอง ต.สมอพลือ อ.บ้านลาด จ.เพชรบุรี และเมื่อนักโบราณคดีจากกรมศิลปากรเข้าไปขุดสำรวจเพิ่มเติม ก็พบกลองมโหระทึกเพิ่มเติม จนปัจจุบันนี้พบแล้วถึง 6 ใบ

กลองมโหระทึกที่ดอนยายทองมีที่มาจากไหน? เป็นหนึ่งคำถามสำคัญที่เกิดขึ้นในสังคมไทยหลังการค้นพบดังกล่าว

อย่างไรก็ดี เมื่อไม่นานมานี้ ศาสตราจารย์พิเศษ ศรีศักร วัลลิโภดม ได้ตอบคำถามข้างต้น พร้อมทั้งเสนอเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ของกลองมโหระทึกหลากหลายแง่มุม ผ่านรายการ “สาระสนทนากับอาจารย์ศรีศักร วัลลิโภดม” เผยแพร่ในช่อง YouTube ของมูลนิธิเล็ก-ประไพ วิริยะพันธุ์ เมื่อวันที่ 9 สิงหาคม 2569 ที่ผ่านมาว่า

กลองมโหระทึก (ทั้งที่ดอนยายทองและที่อื่น ๆ) มีต้นกำเนิดมาจากจีนตอนใต้ บริเวณทะเลสาบเตียนในคุนหมิง ก่อนจะแพร่เข้าสู่กว่างซี-จ้วง ดองเซินในเวียดนาม หมู่เกาะต่าง ๆ ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และสุวรรณภูมิหรือเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ภาคพื้นทวีป (รวมทั้งประเทศไทย) ผ่านเส้นทางการค้าทางทะเลและทางบก

โดยปัจจัยที่ผลักดันให้เกิดเส้นทางการค้าจากจีนเข้าสู่พื้นที่เอเชียตะวันออกเฉียงใต้และไทยคือ การแสวงหาทรัพยากร เช่น ของป่าในไทย และแหล่งเกลือ เหล็ก ทองแดง ในอีสาน เป็นต้น

การเดินทางของกลองมโหระทึกเริ่มต้นบนเส้นทางการค้าทางบกจากจีนตอนใต้เข้ามายังเวียดนาม (ดองเซิน) ก่อนจะเข้าสู่เส้นทางการค้าทางทะเลไปยังหมู่เกาะในคาบสมุทร และดินแดนรอบ ๆ อ่าวไทย ซึ่งเพชรบุรีก็เป็นส่วนหนึ่งบนเส้นทางการค้าทางทะเลนั้นด้วย

กลองมโหระทึกส่วนหนึ่งเดินทางเข้าไปถึงลุ่มแม่น้ำโขงในลาวและภาคอีสาน เช่น ที่เมืองสะหวันนะเขตของลาว จังหวัดมุกดาหาร สกลนคร และกาฬสินธุ์ของไทย ซึ่งนักโบราณคดีพบว่า ชุมชนแถบนี้สามารถหล่อกลองมโหระทึกได้เองด้วย เพราะพบชิ้นส่วนแม่พิมพ์ดินเผาที่แหล่งโบราณคดีโนนหนองหอ อ.นิคมคำสร้อย จ.มุกดาหาร

อาจารย์ศรีศักรได้ขยายความเรื่องกลองมโหระทึกเพิ่มเติมว่า เป็นสิ่งของที่ใช้ในพิธีกรรมเพื่อความอุดมสมบูรณ์ของชนเผ่าที่รวมตัวกันบนพื้นที่หนึ่ง ๆ สะท้อนความเชื่อการนับถือผีที่เปลี่ยนจากผีบนดินเป็นผีบนฟ้า โดยมีสัญลักษณ์บนหน้ากลองรูปดวงอาทิตย์ (แฉกกลางหน้ากลอง) ที่สื่อถึง “ผีฟ้า” หรือ “แถน” และรูปกบที่สื่อถึงน้ำและการขอฝนในพิธีกรรมเพื่อความอุดมสมบูรณ์ 

ในแง่นี้อาจารย์ศรีศักรตั้งข้อสังเกตเพิ่มเติมว่า การรวมกลุ่มของชนเผ่าเพื่อประกอบพิธีกรรมที่ใช้กลองมโหระทึก ยังช่วยสร้างสำนึกร่วมบางอย่างระหว่างกลุ่มคน ซึ่งต่อมาจะเป็นที่มาของสำนึกชาติภูมิในยุคแรก

ข้อเสนอของอาจารย์ศรีศักรจึงทั้งช่วยตอบคำถามที่ว่ากลองมโหระทึกมาจากไหน และช่วยฉายภาพให้เห็นว่ากลองมโหระทึกมีความสำคัญอย่างไรบ้างในทางประวัติศาสตร์ เศรษฐกิจ และสังคมของดินแดนแถบนี้ตั้งแต่โบราณกาล

อ่านเพิ่มเติม : 

• กลองมโหระทึก เมืองเพชรบุรี หลายพันปีมาแล้ว
• พลังท้องถิ่นหนุนขุดค้น กลองมโหระทึก เมืองเพชรบุรี
• กลองสำริด-เครื่องประดับ-กำไลทอง 3 เดือนหลังการขุดค้น “ดอนยายทอง” เรารู้อะไร?

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

ดูข้อมูลเพิ่มเติมใน : 

สุจิตต์ วงษ์เทศ. “กลองทอง (มโหระทึก) ดอนตาล มุกดาหาร โดย สุจิตต์ วงษ์เทศ.” มติชน. 10 สิงหาคม 2566. https://www.matichon.co.th/columnists/news_4123250

สยามเทศะ โดยมูลนิธิเล็ก-ประไพ วิริยะพันธุ์. “มโหระทึกประเภท Heger.” Facebook. 29 กรกฎาคม 2566. https://www.facebook.com/share/p/1YVwhKrFKe/

สำนักศิลปากรที่ ๑๐ นครราชสีมา. เอกสารประกอบการประชุมสรุปผลการศึกษาทางวิชาการโบราณคดีในพื้นที่แหล่งโบราณคดีโนนพลล้าน. นครราชสีมา: สำนักศิลปากรที่ ๑๐ นครราชสีมา, 2568.

VLek-Prapai Channel. “ครั้งที่ 148 สาระสนทนาฯ เรื่อง ดอนยายทองกับเรื่องยุคเหล็กหรือสุวรรณภูมิ.” YouTube. 9 สิงหาคม 2569. https://www.youtube.com/watch?v=M_Ma75lsjq4&t=1616s

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 11 สิงหาคม 2569