ไทยยืมคำเขมร เขมรยืมคำไทย ร่องรอยการปะทะสังสรรค์ทางวัฒนธรรมไทย-กัมพูชา

ปฏิเสธไม่ได้ว่า ด้วยเหตุที่ไทยและกัมพูชาเป็นประเทศที่ใกล้ชิดในทางภูมิศาสตร์ ย่อมส่งผลทำให้ผู้คนและวัฒนธรรมจากทั้งสองประเทศเชื่อมโยงกัน และมีการปะทะสังสรรค์หรือแลกเปลี่ยนทางวัฒนธรรมระหว่างกันมาตลอดช่วงประวัติศาสตร์ ตั้งแต่ยุคที่ไร้เส้นเขตแดนของรัฐชาติสมัยใหม่

วัฒนธรรมทางภาษาของไทย-กัมพูชาเป็นหนึ่งภาพสะท้อนที่เด่นชัดของการปะทะสังสรรค์นั้น

ไทยยืมคำเขมร เขมรยืมคำไทย คงจะเป็นคำจำกัดความที่ช่วยให้เห็นภาพมากขึ้น เพราะนอกเหนือจากการใช้ภาษาบาลีและสันสกฤตซึ่งรับจากอินเดียภายใต้กระบวนการภารตภิวัตน์ (Indianization) เพื่อนบ้านอย่างไทย-กัมพูชาก็ยืมภาษาของอีกฝั่งมาใช้ด้วย

รศ. ดร. ศานติ ภักดีคำ ให้สัมภาษณ์กับกองบรรณาธิการศิลปวัฒนธรรมในเรื่องนี้ว่า ไทย-กัมพูชาแลกเปลี่ยนทางวัฒนธรรมมาอย่างยาวนาน รวมทั้งวัฒนธรรมทางภาษา ภายใต้อิทธิพลทางการเมืองของไทยและกัมพูชาในแต่ละช่วงเวลาทางประวัติศาสตร์

อิทธิพลทางการเมืองของกัมพูชาเคยแผ่เข้ามาในไทย เช่นเดียวกับอิทธิพลทางการเมืองของไทยก็เคยแผ่เข้าไปในกัมพูชา โดยเฉพาะในยุครัตนโกสินทร์ที่ราชวงศ์กัมพูชาหลายพระองค์เคยเข้ามาประทับในกรุงเทพฯ

บทความ “Connection between Khmer and Thai language” เผยแพร่บนเว็บไซต์ Eric Kim ก็กล่าวไว้ในลักษณะเช่นเดียวกันว่า อิทธิพลทางการเมืองของทั้งสองประเทศมีส่วนต่อการแลกเปลี่ยนทางวัฒนธรรมอย่างยิ่ง

สำหรับคำยืมเขมรในภาษาไทย วิทยานิพนธ์ของสุรางคนางค์ รัตนวิจารณ์เรื่อง “พัฒนาการของคำยืมภาษาเขมรที่ปรากฏในพจนานุกรมไทย” ชี้ให้เห็นว่า มีคำยืมเขมรในพจนานุกรมไทยประมาณ 819 คำ ทั้งส่วนที่เป็นคำราชาศัพท์ และคำทั่วไป หมวดที่มีคำยืมมากที่สุดคือ หมวดเกี่ยวกับกิริยาอาการ

เช่นเดียวกับหนังสือ “แลหลังคำเขมร-ไทย” ของรศ. ดร. ศานติ ภักดีคำ ที่กล่าวเพิ่มเติมว่า นอกจากการยืมคำศัพท์ภาษาเขมรมาใช้ในภาษาไทยแล้ว พระนามของกษัตริย์เขมรโบราณยังใช้เป็นสร้อยพระนามของกษัตริย์อยุธยาด้วย เช่น “ชัยวรมัน” ของกษัตริย์เขมรโบราณ ถูกแปลงเป็น “ไชยพรหมเทพาดิเทพ”

ขณะที่การยืมคำภาษาไทยไปใช้ในภาษาเขมร “A Dictionary of Middle Khmer” พจนานุกรมภาษาเขมรยุคกลาง (กัมพูชาภายใต้อำนาจสยาม) ของ Philip N. Jenner ก็ชี้ให้เห็นว่า มีคำภาษาไท(ย) ในภาษาเขมรจำนวนมาก ส่วนมากเป็นคำเดี่ยวทั่วไป รวมทั้งคำที่ใช้นับเลขหลักสิบขึ้นไป และการเรียงลำดับวันในปฏิทินจันทรคติ

อันที่จริงภาษาไทยยุคใหม่ยังมีอิทธิพลอย่างมากต่อภาษาเขมรยุคใหม่ด้วย โดยเฉพาะศัพท์บัญญัติของไทยที่บัญญัติขึ้นช่วงรัชกาลที่ 5-7 ก็ถูกยืมไปใช้ในภาษาเขมรด้วย เช่น รัฐบาล รัฐสภา พฤฒสภา นโยบาย ไปรษณีย์ 

บทความบนเว็บไซต์ Eric Kim ยังกล่าวถึงอิทธิพลของภาษาไทยต่อภาษาเขมรเพิ่มเติมว่า ภาษาเขมรสูง (ขแมร์ลือ) ที่ใช้อยู่ในเขตอีสานใต้และทางตอนเหนือของกัมพูชา เป็นภาษาที่ได้รับอิทธิพลคำภาษาไทยและลาวมากที่สุด

ด้วยเหตุนี้ คำว่า “ไทยยืมคำเขมร เขมรยืมคำไทย” จึงช่วยสะท้อนให้ผู้คนยุคหลังเห็นการปฏิสัมพันธ์ระหว่างคนไทยและกัมพูชาในอดีตภายใต้บริบทไร้พรมแดนได้เป็นอย่างดี

อ่านเพิ่มเติม : 

• “นี่ลูกเจ้านายของข้า” พระดำรัสกษัตริย์กัมพูชา ครั้ง “กรมดำรง” เยือนพนมเปญ
• ส่องเครื่องแต่งกาย “เสียมกุก” จากภาพสลักปราสาทนครวัด เครือญาติใกล้ชิดกัมพูชา!?
• ถกหลักฐาน “เลขไทย” ได้แบบจากเลขเขมร หรือว่ามีต้นเค้าจาก “เลขอินเดียใต้”?

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

อ้างอิง : 

ศานติ ภักดีคำ. แลหลังคำเขมร-ไทย. กรุงเทพฯ: มติชน, 2562.

ศานติ ภักดีคำ. “ความขัดแย้งไทย-กัมพูชา ร่องรอยชาตินิยมในมิติประวัติศาสตร์และวัฒนธรรม.” ศิลปวัฒนธรรม 47, 10(สิงหาคม 2569): 64-83.

สุรางคนางค์ รัตนวิจารณ์. “พัฒนาการของคำยืมภาษาเขมรที่ปรากฏในพจนานุกรมไทย.” วิทยานิพนธ์อักษรศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาภาษาไทย, ภาควิชาภาษาไทย บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยศิลปากร, 2558.

Eric Kim. “Connection between Khmer and Thai language.” May 16, 2025. https://erickimphotography.com/connection-between-khmer-and-thai-language-2/

Philip N. Jenner. A Dictionary of Middle Khmer. Bangkok: Amarin Printing Company Ltd., 2011.

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 10 สิงหาคม 2569