| ผู้เขียน | ปดิวลดา บวรศักดิ์ |
|---|---|
| เผยแพร่ |
หากพูดถึง “เจ้าจอม” ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ก็มีอยู่จำนวนไม่น้อยที่หลายคนนึกถึง เพราะแต่คนละต่างก็มีความสามารถที่แตกต่างกันไป ซึ่งล้วนแต่ช่วยแบ่งเบาภาระให้กับพระเจ้าอยู่หัวได้อย่างดี
ทว่า รัชกาลที่ 5 ก็ทรงมีเจ้าจอมที่ไว้พระราชหฤทัยและใกล้ชิดมาก จนทรงตั้งระเบียบประเพณีเจ้าจอมผู้ติดตามใกล้ชิดขึ้นมา มีทั้งหมด 8 ท่าน
เรื่องนี้เจ้าจอมหม่อมราชวงศ์สดับเป็นผู้เล่าในเรื่อง “การถวายงานของพระสนมกำนัล”
ท่านเล่าว่า ทั้ง 8 ท่านจะแบ่งออกเป็น 2 กลุ่ม กลุ่มละ 4 ท่าน กลุ่มแรกเป็นหัวหน้าจะเรียกว่า “พระสนม” และกลุ่มที่ 2 จะเป็นผู้ช่วย เรียกว่า “พระกำนัล”
สำหรับพระสนม จะมีเข็ม จ.ป.ร. พระเกี้ยวครอบประดับเพชรทั้งตัว สอดริบบิ้นผูกหูกระต่าย สายสะพายนพรัตน์ขนาดกว้าง 1 นิ้วฟุต
ส่วนเข็มพระกำนัลเป็น จ.ป.ร. พระเกี้ยวครอบลงยาราชาวดีรอบตัว มีโบว์ผูกชนิดเดียวกัน สายสะพายจักรี
หน้าที่ของพระสนมและพระกำนัลก็คือ รับใช้ประจำวัน เชิญเครื่อง ตั้งเครื่องพระศรีพระสุธารส (เครื่องหมาก-เครื่องน้ำ)เวลางาน คล้าย ๆ กับมหาดเล็กเชิญเครื่องตามเสด็จ ซึ่งเครื่องไม่ครบมือเจ้าหน้าที่ก็ผลัดกันเชิญ
ถ้าเป็นงานไม่ใหญ่ เครื่องก็จะน้อย เจ้าจอมไม่จำเป็นต้องแต่งตัวเต็มยศ แต่ถ้างานใหญ่ ก็ต้องใส่เครื่องเต็มยศ เจ้าจอมที่เป็นผู้ใกล้ชิดต้องแต่งตัวให้เหมาะสมและมากกว่าเจ้าจอมคนอื่น ๆ เพราะต้องตามเสด็จอยู่เรื่อย ๆ
นอกจากนี้ พระสนมและพระกำนัล ทั้ง 8 ท่าน ยังต้องตามเสด็จรัชกาลที่ 5 อยู่เสมอ โดยชาวที่จะเตรียมเก้าอี้ไว้ให้พระสนมและพระกำนัลทั้งหมด 8 ตัวทุกงาน เมื่อพระเจ้าอยู่หัวประทับพระราชอาสน์ ทอดเครื่องบนโต๊ะซ้ายขวาแล้ว เหล่าเจ้าจอมทั้ง 8 ก็จะต้องนั่งให้ได้ยินเสียงพระราชกระแสรับสั่งและยื่นถวายส่งของได้
ทั้งนี้ยังมีระบุจากข้อมูลอื่นว่า เจ้าจอม 6 จาก 8 ท่าน (ยกเว้นเจ้าจอมเลียมและเจ้าจอมเชื้อ) ได้ตามเสด็จรัชกาลที่ 5 เมื่อพระองค์เสด็จประพาสหัวเมืองและทั้ง 8 ท่านก็ได้ตามเสด็จพระราชดำเนินตามจังหวัดต่าง ๆ เมื่อ พ.ศ. 2450 อีกด้วย
แล้วเจ้าจอมคนไหนคือ 8 พระสนม-พระกำนัล ผู้ใกล้ชิดรัชกาลที่ 5 ?
เรื่องนี้เจ้าจอมสดับให้ข้อมูลไว้ว่า พระสนมและพระกำนัลรุ่นแรกมีเพียงกลุ่มละ 3 คนเท่านั้น รวมกันเป็น 6 คน ได้แก่
พระสนม : เจ้าจอมเอิบ, เจ้าจอมเอื้อน และเจ้าจอมสดับ
พระกำนัล : เจ้าจอมจรวย, เจ้าจอมอาบ และเจ้าจอมเชื้อ
ต่อมาก็มีการเลื่อนเจ้าจอมให้มี 8 ท่าน ซึ่งพระสนมก็มีตามเดิม แล้วได้เลื่อนเจ้าจอมอาบขึ้นมา
ส่วนพระกำนัลก็คงเดิมไว้ 2 ท่าน และรัชกาลที่ 5 ก็ทรงตั้งเจ้าจอมเลียม และเจ้าจอมแส เพิ่มขึ้นมา จนครบ 8 ท่าน นั่นเอง
อ่านเพิ่มเติม :
- กำไลมาศเจ้าจอมสดับ ร. 5 พระราชทานให้เมื่อใด เกี่ยวข้องอะไรกับประวัติศาสตร์ราชสำนัก
- “เจ้าจอมอาบ” แห่ง “เจ้าจอมก๊กออ” ตระกูลบุนนาค เกือบไม่ได้รับราชการฝ่ายใน?
- เจ้าจอมเอิบ เจ้าจอมคนโปรดในรัชกาลที่ 5 ผู้ได้รับพระราชทาน “ตุ้มหูไข่นกการเวก”
อ้างอิง :
หนังสืออนุสรณ์ในงานศพพระราชทานเพลิงศพเจ้าจอมหม่อมราชวงศ์สดับ ในรัชกาลที่ ๕. อมรินทร์การพิมพ์: กรุงเทพ, 2526.
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 4 กุมภาพันธ์ 2569
