| ผู้เขียน | ปดิวลดา บวรศักดิ์ |
|---|---|
| เผยแพร่ |
เจ้านายพระองค์ใดทรงเป็นต้นคิดให้ “ประชาชนถวายบังคมพระบรมศพ” ?
ในสมัยหลังหากพระมหากษัตริย์หรือพระราชินีไทยเสด็จสวรรคต พระราชสำนักมักเปิดโอกาสให้ประชาชนเข้าไปกราบถวายบังคมพระบรมศพอยู่เสมอ เพื่อแสดงความจงรักภักดีและแสดงความอาลัยต่อการจากไปของพระองค์
อย่างเช่นในตอนนี้ ที่ประชาชนชาวไทยต่างหลั่งไหลไปกราบถวายสักการะพระบรมศพ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ณ พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท ในพระบรมมหาราชวัง
การอนุญาตให้ประชาชนถวายบังคมพระบรมศพนี้ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 ทรงกล่าวไว้ใน “ประวัติต้นรัชกาลที่ 6” พระราชนิพนธ์ในพระองค์ว่า เกิดขึ้นครั้งแรกในพระราชพิธีพระบรมศพ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ซึ่งเป็นพระราชบิดาของพระองค์
รัชกาลที่ 6 ทรงให้ข้อมูลอีกว่า บุคคลที่เป็นคนต้นคิดไม่ใช่ใครอื่นใด แต่เป็น สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ นั่นเอง ดังนี้
“วันที่ ๑ พฤศจิกายน เปนวันแรกที่เปิดให้ประชาชนเข้าไปถวายบังคมพระบรมศพที่ในพระที่นั่งดุสิตมหาประสาท แต่ก่อนๆ นี้มิได้เคยมีประเพณีเปิดให้ประชาชนเข้าถวายบังคมพระบรมศพในที่ใกล้เช่นนี้.
กรมหลวงดำรงได้เปนผู้แสดงความเห็นว่า ควรปล่อยให้ประชาชนเข้าเฝ้าพระบรมศพ, เพื่อให้สมกับที่พระเจ้าหลวงได้มีพระนามว่า ‘ปิยมหาราช.’…”
ขณะเดียวกัน พระองค์ก็ทรงเขียนไว้ด้วยว่า ความคิดริเริ่มของสมเด็จฯ กรมดำรงราชานุภาพ นี้ เป็นเรื่องแปลก แต่ก็เป็นสิ่งที่ดีต่อพระราชบิดา ดังความว่า…
“ในที่นี้ฉันอยากจะกล่าวไว้ด้วยว่า ฉันเห็นว่ากรมดำรงนั้นท่านช่างคิดอะไรๆ ขึ้นสำหรับเฉลิมพระเกียรติยศพระเจ้าหลวง (รัชกาลที่ 5-ผู้เขียน) ดีจริงๆ เช่นการเรี่ยรายสร้างพระบรมรูปทรงม้าถวายตั้งแต่ยังดำรงพระชนม์อยู่ และคิดพระนามถวายว่า ‘ปิยมหาราช’ กับคิดให้เปิดโอกาสให้ประชาชนได้เฝ้าพระบรมศพเปนต้น, ซึ่งล้วนเปนความคิดที่ออกแปลกทั้งสิ้น, ไม่ได้ตามเยี่ยงใครๆ เคยทำมาแล้วเลย
ในการคิดสร้างพระบรมรูปและคิดให้มีงานถวายบังคมทุกๆ ปีต่อมาก็ดี, เมื่อคิดให้ประชาชนเข้าเฝ้าพระบรมศพก็ดี,”
การริเริ่มให้มีแนวปฏิบัติดังนี้ ซึ่งไม่มีใครเคยทำมาก่อน ย่อมมีคนทัดทาน แต่สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ก็ทรงมีเหตุผลอันดี ดังที่รัชกาลที่ 6 ทรงระบุว่า สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงให้เหตุผลไว้ว่า แต่ก่อนนั้นราษฎรไม่ได้มีโอกาสได้เข้าใกล้พระเจ้าแผ่นดินมากนัก จึงทำให้พวกเขากลัวมากกว่ารัก
ทั้งในอดีต ประชาชนล้วนขึ้นตรงกับเจ้านายหลายฝ่ายหลากอำนาจ ทำให้การจะเข้าใกล้พระมหากษัตริย์เป็นเรื่องไม่น่าไว้ใจ
แต่เมื่อรัชกาลที่ 5 ทรงแก้ไขประเพณีดังกล่าว ทั้งยังพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ราษฎรได้มีโอกาสแลเห็นพระองค์ และเข้าเฝ้าใกล้ ๆ ได้ ราษฎรจึงรักใคร่พระองค์ เมื่อรัชกาลที่ 5 เสด็จสวรรคต พวกเขาจึงมีความโศกเศร้าอันแท้จริง
จากพระราชนิพนธ์ดังกล่าวอาจวิเคราะห์ได้ว่า การอนุญาตให้ “ประชาชนถวายบังคมพระบรมศพ” นี้ ถือเป็นธรรมเนียมใหม่ เพื่อเป็นพื้นที่ให้คนไทยได้แสดงความอาลัยต่อพระมหากษัตริย์ไทยที่ตนเคารพรัก ทั้งยังสะท้อนให้เห็นว่า รัชกาลที่ 5 ทรงเป็นที่รักยิ่งของประชาชนมากเพียงใด ตามพระนามที่ได้รับอย่าง “ปิยมหาราช”
ด้วยเหตุนี้ รัชกาลที่ 6 จึงทรงกล่าวปิดท้ายเรื่องนี้ถึงพระปรีชาสามารถของพระบรมวงศานุวงศ์สยามในราชวงศ์จักรีพระองค์นี้ว่า “นี่แหละจะไม่ให้ชมว่าท่านฉลาดหรือ” นั่นเอง
อ่านเพิ่มเติม :
- สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ กับความคาดไม่ถึง เมื่อเสด็จเยือน “นครวัด”
- “กรมพระยาดำรงฯ” ทรงเจออิทธิฤทธิ์ “ศาลเจ้า” ครั้งล่องแม่น้ำปิง ปี 2464
- “เครื่องหวาน” ที่จัดถวายรัชกาลที่ 6 มีอะไรบ้าง พิถีพิถันขนาดไหน?
อ้างอิง :
ราม วชิราวุธ. ประวัติต้นรัชกาลที่ 6. กรุงเทพฯ: มติชน, 2545.
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 11 พฤศจิกายน 2568
