32 ปี สมเด็จพระนารายณ์ฯ ทรงครองราชย์ เกิดอะไรขึ้นบ้างในแวดวงวิทยาศาสตร์โลก?

ดาวหางฮัลเลย์ สมเด็จพระนารายณ์ฯ ทรงครองราชย์ — ดาวหางฮัลเลย์ (ภาพ : NASA/W. Liller - NSSDC's Photo Gallery (NASA) via Wikimedia Commons

ผู้เขียน	สุทธาสินี จิตรกรรมไทย เจียจันทร์พงษ์
เผยแพร่	วันพุธที่ 15 ตุลาคม พ.ศ.2568

32 ปี สมเด็จพระนารายณ์ฯ ทรงครองราชย์ เกิดอะไรขึ้นบ้างในแวดวงวิทยาศาสตร์โลก?

กรุงศรีอยุธยา ในรัชสมัย สมเด็จพระนารายณ์มหาราช (พ.ศ. 2199-2231 / ค.ศ. 1656-1688) นับว่ามีความก้าวหน้าด้านวิทยาการอย่างมาก ทั้งเรื่องดาราศาสตร์ การแพทย์ วิศวกรรมศาสตร์ เพราะได้ความรู้จากชาวตะวันตกที่เข้ามาเผยแผ่ศาสนาคริสต์และเจริญสัมพันธไมตรีทางการทูต

หนังสือ “Timeline of Science ร้อยพันเรื่องราวในโลกวิทยาศาสตร์ สำนักพิมพ์มติชน 32 ปี สมเด็จพระนารายณ์ฯ ทรงครองราชย์ — หนังสือ “Timeline of Science ร้อยพันเรื่องราวในโลกวิทยาศาสตร์ (สำนักพิมพ์มติชน)

ถ้าขยับออกไปนอกกรุงศรีอยุธยา ตลอดระยะเวลา 32 ปี ที่สมเด็จพระนารายณ์ฯ ทรงครองราชย์ มีการค้นพบอะไรบ้างในแวดวงวิทยาศาสตร์โลก?

ช่วงนั้นโลกตะวันตกมีการค้นพบและการประดิษฐ์สิ่งของต่างๆ มากมาย ซึ่งล้วนแต่มีประโยชน์เพราะสามารถพัฒนาต่อยอดได้มาถึงทุกวันนี้

ขอยกมา 5 ข้อ จากหนังสือ “Timeline of Science ร้อยพันเรื่องราวในโลกวิทยาศาสตร์” (สำนักพิมพ์มติชน) ให้พอเห็นภาพความคึกคักในยุคนั้น

1. พ.ศ. 2199 การประดิษฐ์นาฬิกาลูกต้มเรือนแรก

พ.ศ. 2199 / ค.ศ. 1656 คริสตียาน ฮอยเกนส์ (Christiaan Huygens) นักวิทยาศาสตร์ชาวดัตช์ ประดิษฐ์นาฬิกาลูกตุ้มเรือนแรก ซึ่งมีความแม่นยำในระดับที่ไม่เคยปรากฏมาก่อน จากนั้นฮอยเกนส์ได้จ้างช่างทำนาฬิกาเพื่อสร้างนาฬิกาลูกตุ้มเรือนอื่นๆ อีก

ฮอยเกนส์จดสิทธิบัตรนาฬิกาลูกตุ้มนี้เมื่อวันที่ 16 มิถุนายน พ.ศ. 2200 (ค.ศ. 1657) แต่ความหลงใหลในการประดิษฐ์เรือนเวลาของเขาไม่หยุดอยู่แค่นั้น เพราะให้หลังอีก 8 ปี คือ พ.ศ. 2218 (ค.ศ. 1675) เขายังออกแบบนาฬิกาพกอีกด้วย

นาฬิกาลูกตุ้ม ฮอยเกนส์ สมเด็จพระนารายณ์ฯ ทรงครองราชย์ — หนึ่งในนาฬิกาลูกตุ้มเรือนแรกๆ ที่ฮอยเกนส์ประดิษฐ์ขึ้น และหนังสือ “Horologium Oscillatorium” ของเขา ซึ่งตีพิมพ์เมื่อ พ.ศ. 2216 (ค.ศ. 1673) (ภาพ : Rob Koopman via Wikimedia Commons)

2. พ.ศ. 2204 การค้นพบหลอดเลือดฝอย

พ.ศ. 2204 (ค.ศ. 1661) มาร์เชลโล มัลปีกี (Marcello Malpighi) นักชีววิทยาชาวอิตาลี ค้นพบ “หลอดเลือดฝอย” หลังจากเห็นเครือข่ายท่อขนาดจิ๋วบนผิวของปอดกบ เขาสันนิษฐานว่าท่อเหล่านี้เชื่อมต่อหลอดเลือดแดงเข้ากับปอด และช่วยลำเลียงเลือดกลับสู่หัวใจ

มัลปีกีได้รับการยกย่องว่าเป็นนักมิญชวิทยา (histologist-ผู้ศึกษาโครงสร้างขนาดเล็กของเนื้อเยื่อสัตว์และพืชที่สามารถมองเห็นได้ด้วยกล้องจุลทรรศน์) คนแรก เขาทุ่มเทเวลาเกือบ 40 ปีในการศึกษาองค์ความรู้ดังกล่าว ซึ่งเป็นรากฐานให้การศึกษาวิจัยด้านพฤกษศาสตร์ คัพภวิทยา (การศึกษาเกี่ยวกับการเติบโตและพัฒนาการของตัวอ่อน) กายวิภาคศาสตร์ พยาธิวิทยา เป็นต้น

ไลบ์นิซ แคลคูลัส สมเด็จพระนารายณ์ฯ ทรงครองราชย์ — กระดาษที่มีลายมือของไลบ์นิซ ผู้คิดค้นแคลคูลัส (ภาพ : Wikimedia Commons)

3. พ.ศ. 2209 การค้นพบแสงขาวที่ประกอบด้วยแถบสีในสเปกตรัม

พ.ศ. 2209 (ค.ศ. 1666) เซอร์ ไอแซก นิวตัน (Sir Isaac Newton) นักฟิสิกส์และนักคณิตศาสตร์ชาวอังกฤษ ใช้ปริซึมหักเหแสงขาวให้แยกออกเป็นลำแสงสีต่างๆ จากนั้นนำแสงเหล่านั้นกลับมารวมเป็นแสงขาวอีกครั้งโดยใช้ปริซึมอีกชิ้นหนึ่ง นิวตันค้นพบว่า แสงขาวประกอบไปด้วยแถบสีในสเปกตรัม ซึ่งจะปรากฏในลำดับเดียวกันเสมอ

4. พ.ศ. 2217 การคิดค้นแคลคูลัส

พ.ศ. 2217 (ค.ศ. 1674) ก็อทฟรีด วิลเฮล์ม ไลบ์นิซ (Gottfried Wilhelm Leibniz) นักคณิตศาสตร์ชาวเยอรมัน คิดค้น “แคลคูลัส” คณิตศาสตร์แขนงหนึ่งซึ่งเกี่ยวข้องกับอัตราการเปลี่ยนแปลงและผลรวมของจำนวนที่เล็กมากจนเป็นอนันต์ เขาตีพิมพ์งานส่วนใหญ่ใน Acta Eruditorum Anno (บันทึกประจำปีของนักวิชาการ)

ช่วงเวลาเดียวกันนั้น เซอร์ ไอแซก นิวตัน ก็พัฒนาแคลคูลัสในแบบของตนขึ้นมาเช่นกัน

5. พ.ศ. 2225 การค้นพบดาวหางฮัลเลย์

พ.ศ. 2225 (ค.ศ. 1682) ซึ่งเป็นช่วงท้ายๆ ที่สมเด็จพระนารายณ์ฯ ทรงครองราชย์ เอ็ดมันด์ ฮัลเลย์ (Edmond Halley) นักดาราศาสตร์ชาวอังกฤษ สังเกตเห็นดาวหางดวงหนึ่ง ที่ต่อมาตั้งชื่อตามเขาว่า “ดาวหางฮัลเลย์”

เขาคำนวณว่าดาวหางนี้จะกลับมาให้เห็นอีกครั้งใน พ.ศ. 2301 (ค.ศ. 1758 ช่วงกรุงศรีอยุธยาตอนปลาย) และเมื่อถึงปีนั้นโลกก็พบเห็นดาวงหางฮัลเลย์จริงๆ

ฮัลเลย์ เกาะเซนต์เฮเลนา สมเด็จพระนารายณ์ฯ ทรงครองราชย์ — จุดที่ฮัลเลย์ใช้สังเกตการณ์ทางดาราศาสตร์ บนเกาะเซนต์เฮเลนา (ภาพ : Wikimedia Commons)

ย้อนไปก่อนหน้านั้น ชาวกรุงศรีอยุธยาก็เคยพบเห็นดาวหางฮัลเลย์มาแล้วอย่างน้อย 2 ครั้ง ครั้งแรกในรัชกาล สมเด็จพระรามาธิบดีที่ 2 ปรากฏหลักฐานใน พงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับหลวงประเสริฐอักษรนิติ์ ที่บันทึกว่า

“ศักราช 891 ฉลูศก (พ.ศ. 2072) เห็นอากาศนิมิตรเปนอินทรธนู แต่ทิศหรดีผ่านอากาศมาทิศพายัพมีพรรณขาว…สมเด็จพระรามาธิบดีเจ้าเสด็จที่นั่งหอพระ ครั้นค่ำลงวันนั้น สมเด็จพระรามาธิบดีเจ้านฤพาน…”

อย่างไรก็ตาม พงศาวดารบันทึกเวลาช้าไป 2 ปี เพราะบันทึกชาวตะวันตกระบุว่า ดาวหางฮัลเลย์มาเยือนโลกเมื่อ พ.ศ. 2074 (ค.ศ. 1531)

ดาวหางฮัลเลย์ปรากฏให้เห็นอีกครั้งในรัชกาล สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ ตามที่ พระราชพงศาวดารกรุงสยาม ฉบับบริติซมิวเซียม บันทึกว่า

“ณ วันแรม 2 ค่ำ เดือน 12 ปี ฉลู นพศก (พ.ศ. 2301) กลางคืนลมว่าวพัดหนัก พระมหาธาตุซึ่งเป็นหลักอัครโพธิโทรมลงทลาย ทั้งอากาศสำแดงร้ายอาเพศ ประทุมเกศตกต้องมหาธนูลำพู่กัน หนึ่งดวงดาวก็เข้าในดวงจันทร์ ทั้งดาวหาง คลองช้างเผือก ประชาชนก็เย็นยะเยือกทั้งพระนคร ด้วยเทพยเจ้าสังหรณ์หากให้เห็น ด้วยพระองค์เป็นหลักชัยในกรุงเทพพระมหานครศรีอยุธยา ครั้น ณ เดือน 6 ขึ้น 8 ค่ำ ปีขาล สัมฤทธิศก เพลา 7 ทุ่ม ทรงพระประชวร”

พงศาวดารฉบับนี้ตรงกับบันทึกตะวันตก ที่มีหลักฐานว่าดาวหางฮัลเลย์มาเยือนโลกใน พ.ศ. 2301 (ค.ศ. 1758)

นี่เป็นเพียงส่วนหนึ่งเท่านั้นของการค้นพบและการประดิษฐ์สิ่งต่างๆ ในช่วง 32 ปี สมเด็จพระนารายณ์ฯ ทรงครองราชย์ ซึ่งวิทยาการตะวันตกบางอย่างก็ข้ามโลกมายังกรุงศรีอยุธยาด้วย

อ่านเพิ่มเติม :

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่