| ผู้เขียน | วิภา จิรภาไพศาล |
|---|---|
| เผยแพร่ |
กรมหลวงสรรพศาสตร์ศุภกิจ ทรงเป็นนายช่างเครื่องประดับฝีมือดีของราชสำนัก หลังสนธิสัญญาเบาว์ริง (พ.ศ. 2398) พระองค์ทรงผันตัวไปเป็นนักลงทุน และทรงเป็นหนึ่งในเจ้านายนักลงทุนที่ทรงมีปัญหาด้านการเงิน จนนำไปสู่การล้มละลาย
กรมหลวงสรรพศาสตร์ศุภกิจ เจ้านายนักลงทุน
กรมหลวงสรรพศาสตร์ศุภกิจ (พ.ศ. 2400-2462) พระนามเดิม พระองค์เจ้าชายทองแถมถวัลยวงศ์ พระราชโอรสในรัชกาลที่ 4 กับเจ้าจอมมารดาสังวาล ทรงรับราชการตำแหน่งกรมช่างมหาดเล็ก ทรงเป็นนายช่างเครื่องประดับฝีมือดีของราชสำนัก และเป็นที่ไว้วางพระราชหฤทัย
หลังสนธิสัญญาเบาว์ริง พระองค์ทรงเป็นหนึ่งในบรรดาเจ้านายที่ทรงสนพระทัยในการลงทุนหลายรูปแบบ เช่น
การสะสมที่ดินและตึกแถว ซึ่งเป็นที่นิยมของผู้มีอันจะกินเวลานั้น ทรงเป็นเจ้าของที่นาจำนวนมาก เช่น ที่นาทุ่งรังสิต 8,400 ไร่, ที่นาพระราชทานจากรัชกาลที่ 4 บริเวณคลองมหาสวัสดิ์ 367 ไร่ ฯลฯ ส่วนตึกแถวนั้นการสำรวจทรัพย์สินของพระองค์ พ.ศ. 2461 พบว่าทรงเป็นเจ้าของตึกแถวหลายพื้นที่ในกรุงเทพฯ จำนวน 222 ห้อง
การลงทุนในกิจการรถราง ทรงเข้าหุ้นกับกรมหมื่นนราธิปประพันธ์พงศ์, กรมหมื่นมรุพงษ์ศิริพัฒน์ จัดตั้งบริษัทรถรางไทยทุน จำกัด เพื่อทำการเดินรถรางในกรุงเทพฯ แต่กิจการก็ไม่ประสบความสำเร็จอย่างที่คาดการณ์ ทั้งยังขาดทุนอีกด้วย
เงินลงทุนที่มาปัญหา
แม้กรมหลวงสรรพศาสตร์ฯ ทรงสะสมทุนจากเงินปี (เงินที่กำหนดจ่ายให้พระบรมวงศานุวงศ์), เงินเดือนและเบี้ยเลี้ยงราชองค์รักษ์ รวมทั้งหมดเป็นเงินปีละ 155 ชั่ง (12,400 บาท) หากเงินดังกล่าวก็ยังต้องใช้ในชีวิตประจำวันสำหรับพระองค์และครอบครัว
ทรงแก้ไขปัญหาเรื่องเงินลงทุนด้วยกันหลายวิธี หนึ่งในนั้นคือ “การกู้ยืม” ซึ่งผู้ที่ทรงกู้มีตั้งแต่ “พระเจ้าอยู่หัว” ลงมา
กรมหลวงสรรพศาสตร์ฯ ทรงกู้เงินรัชกาลที่ 5 โดย พ.ศ. 2439 ทรงกู้ 1,000 ชั่ง (80,000 บาท) พ.ศ. 2449 ทรงกู้ 1,500 ชั่ง (120,000 บาท), ทรงกู้ชาเตอร์แบงค์ 235,272.90 บาท เมื่อทรงไม่สามารถใช้หนี้ธนาคารได้ก็ทรงขอพระราชทานกู้เงินจากพระคลังข้างที่ 250,000 บาท เพื่อใช้หนี้เงินกู้กับดอกเบี้ย และยังทรงเป็นหนี้ห้างต่างๆ ประมาณ 200,000 บาทเศษ
แต่ที่หนักอีกประการคือ การที่ทรงเป็นนายช่าง ซึ่งบางครั้งทรงเบิกเงิน, ทองคำ ฯลฯ จนเกิดเป็นปัญหาตามมา
พ.ศ. 2461 กรมพระสวัสดิวัดนวิศิษฎ์ ทำหนังสือทูลสมเด็จฯ เจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์ กรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช เรื่องที่กรมหลวงสรรพศาสตร์ฯ ทรงนำทองคำไปประกันไว้ที่ธนาคารมีน้ำหนักรวม 9,395 บาท ขณะที่กรมพระคลังข้างที่แสดงบัญชีว่ากรมหลวงสรรพศาสตร์ฯ ต้องทรงส่งทองคำคืนกระทรวงวังเป็นน้ำหนักรวม 10,205 บาท ดังความตอนหนึ่งว่า
“การที่กรมสรรพศาสตร์ฯ ทำล่วงไปดังนี้เป็นฉายาความผิดถึง 2 กระทง คือยักยอกของหลวงไป 1 แล้วซ้ำลวงให้แบงค์เชื่อว่าเป็นของท่านเองเอาเป็นประกันประกันจำนำให้เขารับไว้เป็นการฉ้อด้วย 1”
ราชสำนักตัดใจ
อย่างไรก็ตาม พระเจ้าอยู่หัวทรงเป็นประธานของพระราชวงศ์ทั้งหมด ต้องทรงดูแลบรรดาพระราชวงศ์ กรณีกรมหลวงสรรพศาสตร์ฯ ก็เช่นกัน เมื่อทรงมีปัญหาขาดแคลนทรัพย์ ก็ทรงมีพระเมตตาพระราชทานความช่วยเหลือด้านต่างๆ มาเป็นระยะ
พ.ศ. 2461 มีการพิจารณาถึงหนี้สินที่กรมหลวงสรรพศาสตร์ฯ ทรงก่อขึ้นในหมู่เจ้านายชั้นสูงด้วยกัน สมเด็จฯ เจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์ กรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช ทรงแสดงความเห็นว่าเรื่องนี้
“ถ้าปล่อยเสียไม่เป็นธุระก็อาจเปนการเสื่อมเสียเกียรติยศแห่งราชวงศ์…เป็นการยากที่จะช่วยเหลือได้จะต้องเสียพระราชทรัพย์มากมาย…อีกประการหนึ่ง จักเปนทางหนุนให้พระราชวงศ์ไม่ระวังประพฤติการทำหนี้สินก่ายกอง…
ในเรื่องที่เจ้านายไม่รักษาพระเกียรติยศประพฤติชั่วช้าจนถึงต้องรับพระราชอาญาก็เคยมีแล้ว ส่วนที่จะปล่อยกรมหลวงสรรพศาสตร์ล้มละลายจึงไม่ร้ายไปกว่าเรื่องที่เคยมีมา นี้เปนความเห็นที่ได้ประชุมปฤกษากัน…”
สมเด็จฯ เจ้าฟ้ากรมหลวงพิษณุโลกประชานาถ ทรงกล่าวว่า กรมหลวงสรรพศาสตร์ฯ ยังทรงเป็นหนี้เจ้านายอีกหลายพระองค์ โดยมีหนี้รวมไม่ต่ำกว่า 1 ล้านบาท เช่นนี้จึงต้องให้เป็น “ผู้ล้มละลาย” ด้วยราชสำนักเองก็มีปัญหาเรื่องรายได้ และทรงต้องการให้เป็นกรณีตัวอย่างเจ้านายพระองค์อื่น
เหตุนี้จึงมีการนำทรัพย์ทั้งหมดของกรมหลวงสรรพศาสตร์ฯ ขายทอดตลาด โดยมีพระคลังข้างที่เป็นผู้ดูแลรับผิดชอบ แต่ก็ยังเหลือมูลหนี้อีก พระคลังข้างที่จึงเป็นผู้รับผิดชอบแทน หากรัชกาลที่ 6 ทรงทราบว่ากรมหลวงสรรพศาสตร์ฯ ยังทรงโอนทรัพย์สินบางอย่างเป็นชื่อขุนนางบางคนแทน
อ่านเพิ่มเติม :
- ทำไม “เจ้านายไทย” สมัยก่อนใช้ชีวิตกลางคืนตื่นบรรทม 6 โมงเย็นแม้ราชการใช้เวลาออฟฟิศแล้ว
- “แม่ค้าศักดินา” เผยฐานะ-อาชีพของเจ้านายสตรีไทย หลัง 2475
อ้างอิง :
ทวีศิลป์ สืบวัฒนะ. “การลงทุนทางเศรษฐกิจของเจ้านายไทย : สภาพทางเศรษฐกิจที่เปิดโอกาสให้มีการลงทุน” ใน, ประวัติศาสตร์ไทย ประวัติศาสตร์ของใคร, คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม. พ.ศ. 2558.
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 27 กุมภาพันธ์ 2568
