ทำไมกำหนดให้ไหว้เช็งเม้งเดือนเมษา เดือนหนึ่งที่อากาศร้อนตับแตก

บรรยากาศการไหว้เช็งเม้งที่สุสาน ที่แดดยังไม่แรงนัก (ภาพโดย วิภา จิรภาไพศาล)

ข้อมูลจากกรมอุตุนิยมวิทยา บอกว่าฤดูร้อนของไทย เริ่มต้นประมาณกลางเดือนกุมภาพันธ์ถึงกลางเดือนพฤษภาคม อากาศร้อนอุณหภูมิระหว่าง 35-39 องศาเซลเซียส และวันที่อากาศร้อนจัดอุณหภูมิอาจสูงถึง 40 องศาเซลเซียส อากาศร้อนเสียขนาดนี้ ถ้าเป็นไปได้ก็ควรอยู่ในอาคาร หรือที่มีร่มเงาบังแดด

แต่ช่วงที่อากาศร้อนโหดๆ นั้น ทำไมไปเช็งเม้งกัน ทำไมไปไหว้บรรพบุรุษที่สุสานโล่งแจ้ง กลางแดดเปรี้ยงๆ ทำไมคนจีนจึงคิดเทศกาลที่ขัดแย้งกับสภาพอากาศเช่นนี้

เมื่อพูดถึง “เช็งเม้ง” คนส่วนใหญ่มักรู้จักว่าเป็นชื่อเทศกาลไหว้บรรพบุรุษของคนจีน แต่ใน “เช็งเม้ง” ยังมีความหายอื่นอีก

เช็งเม้งเป็นชื่อสภาพอากาศปักษ์ย่อย 1 ใน 24 ปักษ์ของจีน คนจีนแบ่งสภาพอากาศตลอดปีเป็น 24 ปักษ์ โดย เช็งเม้งเป็นปักษ์ที่ 5 ซึ่งอากาศสดชื่น (请) ทิวทัศน์แจ่มใส (明) จึงได้ชื่อว่า เช็งเม้ง (请明-แจ่มใส) ซึ่งหมายถึง อากาศที่แจ่มใสงดงาม ในยุคโบราณเช็งเม้งเป็นช่วงเวลาสำคัญหนึ่งทางการเกษตร จนมีสำนวนว่า ปลูกต้นไม้ปลูกป่า อย่าให้เลยเช็งเม้ง, ปักษ์เช็งเม้ง สั่งหญิงเลี้ยงไหม จัดห้องไหม…

คลิกอ่านเพิ่ม : วันนี้มี “อุตุฯ” แจ้งฤดูหนาวมา แล้วคน(จีน)โบราณรู้ฤดูกาลที่เปลี่ยนแปลงได้อย่างไร?

เช็งเม้งเป็นเทศกาลใหญ่ของเดือนสาม (จีน) ตามปฏิทินเกษตรของจีนถือเป็นช่วงปลายฤดูใบไม้ผลิต แต่หลักอุตุนิยมวิทยาสากลถือเป็นต้นฤดูใบไม้ผลิต ต้นไม้กำลังเติบโต ดอกไม้บานสะพรั่ง อากาศสดชื่น ท้องฟ้าแจ่มใส ธรรมชาติงดงาม

จึงไม่แปลกหรอกที่เมืองจีนจะกำหนดให้ช่วงเวลาเช่นนี้ ไปปัดกวาดสุสานเซ่นไหว้บรรพบุรุษ

เท่านั้นยังไม่พอ อากาศดีขนาดนี้ ไหว้เช็งเม้งเสร็จก็จะต้องออกเที่ยวชมธรรมชาติ ที่เรียกว่า “เที่ยวสันต์” ที่ออกเที่ยวกันตั้งแต่ช่วงก่อน-หลังเช็งเม้ง 10 วัน เป็นกิจกรรมที่มีมาตั้งแต่ราชวงศ์ซ่ง (พ.ศ. 1503-1822) และที่นิยมของประชาชนทั่วไป จนจางเจ๋อตวนศิลปินผู้มีชื่อในยุคนั้น นำบรรยากาศดังกล่าวมาวาดเป็นภาพเขียน “清明上河圖 -ชมแม่น้ำยามเช็งเม้ง” ที่แสดงให้เห็นความคึกคักในการเที่ยววสันต์ ในช่วงเทศกาลเช็งเม้ง

แต่เมื่อคนจีนออกสู่โพ้นทะเล บางประเทศที่พวกเขาไปตั้งรกรากใหม่ มีสภาพภูมิอากาศที่แตกต่างไปจากเมืองจีน เช่น ประเทศไทย การไหว้บรรพบุรุษในเทศกาลเช็งเม้ง จึงต้องดทนกับอากาศที่ร้อนตับแตกด้วยเหตุนี้

คลิกอ่านเพิ่ม :


อ้างอิงข้อมูลจาก :

ถาวร สิกขโกศล. เทศกาลจีนและการเซ่นไหว้, สำนักพิมพ์มติชน พิมพ์ครั้งแรกเมื่อ มีนาคม 2557


เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 30 มีนาคม 2565