พระยาพิไชยชาญฤทธิ์ หัวหน้าทูตทหารสงครามโลกครั้งที่ 1 กดดัน? จนขอออกราชการ

รัชกาลที่ 6 ทรงฉายพระฉายาลักษณ์ร่วมกับราชองครักษ์ (ภาพจากหนังสืองานพระราชทานเพลิงศพพระยาอนิรุทธเทวา)

พระยาพิไชยชาญฤทธิ์ (6 กุมภาพันธ์ 2420 – 7 กรกฎาคม  2494) ชื่อเดิมว่า ผาด เทพหัสดิน ณ อยุธยา เป็นบุตรชายคนโตในจำนวนพี่น้องทั้งหมด 8 คน ของพันเอก หลวงฤทธิ์นายเวร (พุด เทพหัสดิน ณ อยุธยา) ซึ่งเป็นมหาดเล็กข้าหลวงเดิมของรัชกาลที่ 5 กับคุณหญิงเลื่อนฤทธิ์

เมื่อสงครามโลกครั้งที่ 1 พระยาพิไชยชาญฤทธิ์ ได้รับพระบรมราชโองการแต่งตั้งให้เป็น “หัวหน้าคณะทูตทหาร” ในงานพระราชสงครามที่ทวีปยุโรป หากเมื่อเสร็จจสิ้นภารกิจกลัยมาเมือไทยได้ไม่นาน พระยาพิไชยชาญฤทธิ์กลับของลาออกจากราชการ เนื่องจากเจอแรงกดดันภายในกองทัพ เหตุการณ์ดังกล่าวนั้น เทพ บุญตานนท์ อธิบายไว้ในหนังสือ “การเมืองในการทหารไทย สมัยรัชกาลที่ 6” (สนพ.มติชน, พิมพ์ครั้งที่ 2559) ไว้ดังนี้


 

พระยาพิไชยชาญฤทธิ์ มีความสนิทสนมกับพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ตั้งแต่เมื่อครั้ง ศึกษาวิชาทหารอยู่ที่ประเทศเบลเยี่ยม และยังดํารงตําแหน่งมหาดเล็กในพระองค์ ตั้งแต่เมื่อครั้งทรงดํารงตําแหน่งมหามกุฎราชกุมาร เมื่อสยามเข้าร่วมสงครามโลกครั้งที่ 1 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงมีพระบรมราชโองการแต่งตั้งพระยาพิไชยชาญฤทธิ์ ผู้บัญชาการกองพลทหารบกที่ 4 เป็นหัวหน้าคณะทูตทหารในงานพระราชสงครามที่ทวีปยุโรป

พระบรมราชโองการแต่งตั้งพระยาพิไชยชาญฤทธิ์เป็นหัวหน้าคณะทูตในครั้งนี้ ถูกมองว่าทรงแต่งตั้งคนที่มีความสนิทสนมกับพระองค์ โดยที่มิได้ทรงพิจารณาจากความสามารถและระดับชั้นอาวุโสในราชการ ซึ่งในหนังสือประวัติพระยาพิไชยชาญฤทธิ์ ได้แก้ข้อกล่าวหาในเรื่องดังกล่าวไว้ว่า พระยาพิไชยชาญฤทธิ์ได้ขออาสาเป็นหัวหน้าคณะทูต หลังจากที่ได้รอให้นายทหารชั้นผู้ใหญ่และพระบรมวงศานุวงศ์อาสาไปราชการสงครามในคราวนี้ แต่ก็ไม่มีนายทหารชั้นผู้ใหญ่นายใดอาสาเข้าร่วมสงครามในคราวนี้

แต่ข้อมูลอีกด้านปรากฏว่า สมเด็จฯ เจ้าฟ้าฯ กรมหลวงพิษณุโลกประชานาถได้ทรงอาสาสมัครเข้าร่วมในสงครามคราวนี้เช่นกัน แต่พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงปฏิเสธด้วยทรงให้เหตุผลว่า สมเด็จฯ เจ้าฟ้าฯ หลวงพิษณุโลกประชานาถทรงมีหน้าที่อื่นที่จะต้องรับผิดชอบ

ในระหว่างที่พระยาพิไชยชาญฤทธิ์ปฏิบัติหน้าที่หัวหน้าทูตทหารอยู่ที่ทวีปยุโรป พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงมีพระราชเลขาเป็นการส่วนพระองค์ถึงพระยาพิไชยชาญฤทธิ์ให้มีจดหมายเล่าเรื่องต่างๆ ที่ได้พบเห็นรวมทั้งเหตุการณ์ข่าวสงครามโดยไม่ต้องผ่านสมเด็จฯ เจ้าฟ้าฯ กรมหลวงพิษณุโลกประชานาถ หรือทางกระทรวงกลาโหม ซึ่งพระราชดําริดังกล่าวนี้ขัดกับ “ข้อบังคับพิเศษแสดงหลักการปกครองทหารไปราชการสงครามนอกพระราชอาเขตร์” ที่กระทรวงกลาโหมได้ตราขึ้นสําหรับกองทหารอาสาอย่างสิ้นเชิง

เพราะในมาตรา 2 เรื่อง “การติดต่อ” ในข้อ 6 ซึ่งมีข้อบังคับให้หัวหน้าทูตทหารหรือตัวพระยาพิไชยชาญฤทธิ์ติดต่อราชการทหารกับผู้อื่นผู้ใด ยกเว้นแต่สมเด็จฯ เจ้าฟ้าฯ กรมหลวงพิษณุโลกประชานาถแต่เพียงผู้เดียว อย่างไรก็ตาม ตลอดเวลาที่พระยาพิไชยชาญฤทธิ์ประจําการอยู่ในทวีปยุโรปได้มีจดหมายถวายพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวเป็นการส่วนพระองค์อยู่เสมอ โดยเนื้อหาในจดหมายมักกล่าวถึงสถานการณ์ รวมทั้งนโยบายของบรรดาผู้นําทหารของฝ่ายสัมพันธมิตร…

หลังจากสงครามโลกครั้งที่ 1 ยุติลงด้วยชัยชนะของฝ่ายสัมพันธมิตร กองทหารอาสาของสยามที่เดินไปร่วมรบในคราวนี้ได้เดิน กลับมาถึงสยามในวันที่ 21 กันยายน พ.ศ. 2462 ทางรัฐบาล จัดพิธีต้อนรับอย่างยิ่งใหญ่ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดรถม้าพระที่นั่งเทียม 4 สารถีไปรับพระยาพิไชยชาญฤทธิ์ที่ท่าราชวรดิษฐ์เพื่อไปส่งที่กระทรวงกลาโหม

นอกจากนี้ ในระหว่างที่เสด็จพระราชดําเนินตรวจแถวทหารที่เข้าร่วมพระราชสงครามในคราวนี้ ทรงสวมกอดพระยาพิไชยชาญฤทธิ์ต่อหน้าบรรดาทหาร เสนาบดี และพระบรมวงศานุวงศ์เพื่อเป็นการชมเชยที่พระยาพิไชยชาญฤทธิ์ได้เดินทางไปร่วมสงครามในคราวนี้

รัชกาลที่ 6 ทรงสวมกอดต้อนรับนายพลตรี พระยาพิชัยชาญฤทธิ์  นำนายทหารกองบินทหารบกที่เดินทางกลับจากฝรั่งเศสเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาท ณ พระลานหน้าพระที่นั่งจักรีมหาปราสาท (ภาพจากจาก https://www.vajiravudh.ac.th)

แต่หลังจากพิธีต้อนรับนายทหารที่เดินทางไปร่วมรบในสงครามโลกครั้งที่ 1 พระยาพิไชยชาญฤทธิ์ได้กราบบังคมทูลของลาออกจากราชการ เนื่องจากรับรู้ถึงปฏิกิริยาที่นายทหารภายในกองทัพบกด้วยกันต่อต้านตัวพระยาพิไชยชาญฤทธิ์ เช่น ในงานพระราชพิธีต้อนรับนายทหารที่กลับจากพระราชสงคราม บรรดานายทหารระดับสูงต่างลุกหนีพระยาพิไชยชาญฤทธิ์ในทันที เมื่อพระยาพิไชยชาญฤทธิ์ได้เดินมานั่งใกล้นายทหารเหล่านั้น

หรือในช่วงที่พระยาพิไชยชาญฤทธิ์ประจําการอยู่ในยุโรประหว่างสงครามโลก ตัวพระยาพิไชยชาญฤทธิ์มีความรู้สึกว่านายทหารบางนายที่เดินทางไปร่วมสงครามในคราวนี้ มีความกระด้างกระเดื่องต่อพระยาพิไชยชาญฤทธิ์ โดยมองว่าความประพฤติของนายทหารเหล่านี้ที่มีต่อตน ได้รับการหนุนหลังมาจากนายทหารชั้นผู้ใหญ่ซึ่งอยู่ที่กรุงเทพฯ

…ในที่สุดแล้วพระยาพิไชยชาญฤทธิต้องกราบบังคมทูลลาออกจากราชการ อย่างไรก็ตาม พระองค์ทรงระงับการลาออกของพระยาพิไชยชาญฤทธิ์ โดยทรงให้โอนย้ายพระยาพิไชยชาญฤทธิ์จากกระทรวงกลาโหมไปเป็นสมุหเทศาภิบาลมณฑลนครสวรรค์แทน


เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 17 มีนาคม 2564

บทความก่อนหน้านี้
บทความถัดไป