| ผู้เขียน | ธนกฤต ก้องเวหา |
|---|---|
| เผยแพร่ |
พระบรมราชานุสาวรีย์รัชกาลที่ 1 ณ เชิงสะพานพุทธ ร่องรอยระบอบเก่า “แลนด์มาร์ก” สำคัญแห่งสุดท้าย ในห้วงอัศดงของระบอบราชาธิปไตย
ปีสุดท้ายของระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ในสยาม ท่ามกลางวิกฤตการณ์ทุก ๆ ด้านที่รุมล้อมรัฐบาลของพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 7 กับเสียงเล่าลือกันมาแต่โบราณว่า พระนครจะมีอายุได้เพียง 150 ปี รัฐบาลได้จัดงานสมโภชพระนครอย่างยิ่งใหญ่ พร้อมสร้างสะพานพระพุทธยอดฟ้า สะพานเหล็กข้ามแม่น้ำเจ้าพระยาแห่งแรก หรือต่อมาเรารู้จักกันในชื่อ “สะพานพุทธ”
รัชกาลที่ 7 ยังโปรดเกล้าฯ ให้สร้าง “ปฐมบรมราชานุสรณ์” หรือพระบรมราชานุสาวรีย์พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช รัชกาลที่ 1 ปฐมกษัตริย์แห่งพระบรมราชจักรีวงศ์ ประดิษฐานบริเวณเชิงสะพานด้วย
พระบรมรูปประทับนั่งเหนือราชบัลลังก์ พระหัตถ์ทอดอยู่เหนือพระแสงดาบบนพระเพลา ทรงขัติยาภรณ์แบบที่คนในสมัยนั้นถือว่าเป็นแบบไทยตามอุดมคติ ฐานอนุสาวรีย์ยกสูงขึ้น เชื่อมกับลานกว้างเบื้องล่างด้วยบันได ฉากหลังก่อซีเมนต์เพื่อแยกพระบรมราชานุสาวรีย์ออกจากสะพาน
ศาสตราจารย์ นิธิ เอียวศรีวงศ์ เผยว่า พระบรมราชานุสาวรีย์แสดงพระบรมเดชานุภาพอันยิ่งใหญ่ของพระมหากษัตริย์ เพราะขนาดองค์พระบรมรูปใหญ่ถึงสามเท่าตัวคน นับเป็นอนุสาวรีย์ขนาดใหญ่มากแห่งหนึ่งของไทย การจัดภูมิสถาปัตย์ยังทำให้รู้สึกถึงอำนาจราชศักดิ์อันเปี่ยมล้ม คนที่เดินเข้าหาพระบรมรูปจากลานเบื้องหน้า คล้ายถูกกดให้เล็กลงจนให้ความรู้สึกเหมือนเป็นธุลีเบื้องหน้ามหาบุรุษผู้ยิ่งใหญ่
“ในแง่ศิลปะ พระปฐมบรมราชานุสาวรีย์เป็นความสำเร็จชั้นยอดที่สุดอย่างชนิดที่ไม่มีอนุสาวรีย์แห่งใดในประเทศไทยสามารถเทียบเทียมได้เลย
แต่ศิลปะทั้งหลายนั้นไม่เป็นสากลอย่างที่ศิลปินอยากให้เป็น และคนที่จะเข้าถึงความสำเร็จทางศิลปะในการออกแบบอนุสาวรีย์แห่งนี้ก็ต้องเข้าถึงอุดมคดิไทยแบบเก่าที่เกี่ยวกับพระมหากษัตริย์ ตลอดจนเข้าถึงเงื่อนไขทางการเมืองและเจตนารมณ์ในการสร้างอนุสาวรีย์แห่งนี้ด้วย
…ในทัศนะของผู้เขียน พระปฐมบรมราชานุสาวรีย์จึงเป็นผลงานชิ้นำสำคัญที่สุดชิ้นหนึ่งของสมเด็จฯ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์” อ. นิธิกล่าว
“อุดมคติไทยแบบเก่า” กับ “เงื่อนไขทางการเมืองและเจตนารมณ์ในการสร้าง” ทำให้พระบรมราชานุสาวรีย์มีลักษณะของการดำรงพระเกียรติอย่างสง่างามและพึงบูชาแบบไทย ทรงประทับนั่งแบบให้ความรู้สึกว่าไม่ต้องทรงทำอะไร เพียงการมีอยู่ของพระองค์ก็จรรโลงธรรมให้ดำรงอยู่ในโลก และทรงเป็นกษัตริย์แบบไทยโบราณที่เสวยราชสมบัติเพื่อแผ่พระบารมีให้อาณาประชาราษฎร์อยู่เย็นเป็นสุข
บรมราชานุสาวรีย์รัชกาลที่ 1 ที่สะพานพระพุทธยอดฟ้า ยังสอดคล้องกับทิศทางของสถาบันในช่วงสุดท้ายของระบอบราชาธิปไตย (พิธีเปิดมีก่อนเปลี่ยนแปลงการปกครองเพียงไม่กี่เดือน) คือไม่ทรงทำอะไรอย่างออกหน้า แต่ประทับนั่งเป็นองค์บารมีสูงสุด และดำรงพระราชอำนาจที่พึงยอมรับได้โดยไม่ต้องทรง “ทำ” อะไร…
อ่านเพิ่มเติม :
- การเมืองเบื้องหลัง “ปฐมบรมราชานุสรณ์” อนุสาวรีย์สุดท้ายในระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์
- 7 อนุสาวรีย์ สมเด็จพระมหาวีรราชเจ้าของไทยในโบราณสมัยจอมพล ป.
- “พระบรมรูป” (เหมือนจริง) ครั้งแรกของกษัตริย์ไทยที่ “ไม่เหมือน” หรือ “ไม่โปรด”?
อ้างอิง :
นิธิ เอียวศรีวงศ์. (2557). ชาติไทย, เมืองไทย, แบบเรียนและอนุสาวรีย์. พิมพ์ครั้งที่ 3. กรุงเทพฯ : มติชน.
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 10 เมษายน 2569
