| ผู้เขียน | ศุภาวีร์ รักษา |
|---|---|
| เผยแพร่ |
นางวิฬาร์ แมวจากวรรณกรรมเรื่องไชยเชษฐ์ที่ถูกนำมาใช้เป็นภาพตัวแทนแก่ไพร่ทาส
คำที่เราได้ยินกันบ่อย ๆ ที่ใช้เรียกเหล่าคนเลี้ยงแมว คงไม่พ้นคำว่า “ทาสแมว” ที่หมายถึงแมวนั้นเป็นเจ้านายที่เราต้องหาอาหารให้กิน และเลี้ยงดูอย่างดี
แต่ในวรรณกรรมเรื่องหนึ่ง แมวมีภาพลักษณ์และเป็นตัวแทนของทาสที่ซื่อสัตย์
วรรณกรรมเรื่องนั้นคือ “ไชยเชษฐ์” นิทานพื้นบ้านตั้งแต่ครั้งสมัยกรุงศรีอยุธยา สันนิษฐานว่าดัดแปลงมาจากวรรณกรรมลาวอีกที โดยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย รัชกาลที่ 2 ทรงพระราชนิพนธ์เป็นบทละครนอกของหลวง และโปรดให้ผู้หญิงที่เป็นละครหลวงแสดงอย่างละครนอก
นางวิฬาร์ หรือ อีแมว ในวรรณกรรมเรื่องนี้เป็นแมวที่พูดภาษามนุษย์ได้ และมีความภักดีต่อนางจำปาทอง (นางสุวิชญา) เจ้านายที่เลี้ยงดูนางมา แม้ว่าจะต้องเผชิญความลำบาก อยู่กับเจ้านายที่อ่อนแอและตกเป็นเหยื่อนางสนมทั้ง 7 ของพระไชยเชษฐ์ จนถูกขับไล่ออกจากเมือง และต้องกลับไปเมืองสิงหล
แต่นางวิฬาร์ก็ไม่คิดจะทอดทิ้งและคอยช่วยเหลือเจ้านายของตนเองทุกวิถีทาง จนนางจำปาทองสามารถกอบกู้ชีวิตตนเองได้สำเร็จ ซึ่งในตอนสุดท้ายนางวิฬาร์ก็ไม่ได้รับการตอบแทนอะไรจากนางจำปาทองแม้แต่น้อย
ตัวอย่างบทนางวิฬาร์ในวรรณกรรมไชยเชษฐ์ จากหนังสือ บทละครนอกเรื่องไชยเชษฐ์ ไกรทอง มณีพิชัย
“บัดนั้น วิฬาร์น้อยใจเป็นหนักหนา
คิดแค้นแล่นไปด้วยโกรธา ฉุดมือนางมาแล้วว่าไป
คิดบ้างเป็นไรในสวนขวัญ หนียักษ์ตัวสั่นดังลูกไก่
จักแหล่นชีวินจะบรรลัย ยังแต่ลมหายใจอยู่รวยรวย
ไม่พบเราบ่าวนายก็ตายแล้ว พูดอ้อนวอนแมวให้ช่วยด้วย
ทีนี้แทนคุณให้ที่ไม่ม้วย ทั้งเจ้าข้ารื่นรวยบริบูรณ์
เสียแรงรักภักดีสุจริต แทบจะเอาชีวิตมาสายสูญ
อนิจจาอาภัพลับเหมือนปูน หม่อมเมียท่านทูลท่านเชื่อกัน
ว่าพลางพานางลีลาศ ลงจากปราสาทเฉิดฉัน
วิฬาร์นำหน้าจรจรัล นางโศกศัลย์ดำเนินเดินมา”
นางวิฬาร์จึงเป็นตัวละครที่ถูกออกแบบมาให้เป็นตัวอย่างที่ไพร่ทาสควรจะเอาอย่าง เป็นหลักเกณฑ์มาตรฐานศีลธรรม และเป็นภาพตัวแทน (Representation) ของไพร่ทาสที่จะต้องซื่อสัตย์และจงรักภักดีต่อเจ้านายอย่างไม่มีข้อยกเว้น
วรรณกรรมเรื่อง “ไชยเชษฐ์” เป็นที่นิยมมากทั้งในวังและนอกวัง เห็นได้จากการประดิษฐ์หัวโขนนางวิฬาร์ หรือ “ศีรษะนางแมว” ขึ้นมาสำหรับใช้แสดงละครนอก
ดังนั้น เรื่องราวของ “นางวิฬาร์” จึงไม่ได้เป็นเพียงแค่สีสันหรือตัวละครที่สร้างความบันเทิง แต่ยังเป็นภาพสะท้อนโครงสร้างและค่านิยมทางสังคมในอดีต เป็นตัวแทนของทาสผู้ซื่อสัตย์ที่ยอมอุทิศกายถวายชีวิตเพื่อรับใช้เจ้านายนั่นเอง
อ่านเพิ่มเติม :
- 17 แมวดีในไทย เลี้ยงแล้วเป็นมงคล มีอะไรบ้าง ลักษณะอย่างไร?
- “แมววิเชียรมาศ” ไม่ได้เป็นแค่ “เห็ดออรินจิ” แต่ยังมีอีกหลายสี ถึง 8 พันธุ์
- “แมว” เกิดจากขี้ไคลของ “เทวดา-พระพุทธเจ้า” เพื่อให้กำจัด “หนู” โดยเฉพาะ!
อ้างอิง :
กำพล จำปาพันธ์. (2567). Siamese Cat สยามวิฬาร์ & ประวัติศาสตร์ไทยฉบับแมวเหมียว. พิมพ์ครั้งที่1. กรุงเทพฯ: มติชน.
เผบแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 29 กรกฎาคม 2569
