“แม่ซื้อ” เทวดาผู้คุ้มครอง หรือวิญญาณที่คอยหยอกล้อเด็กทารก

เคยสังเกตไหมว่า ในยามที่เด็กทารกหลับใหล บางครั้งกลับยิ้มพริ้ม หรือหัวเราะออกมาทั้งที่ยังไร้เดียงสาเกินกว่าจะเข้าใจเรื่องราว คนโบราณเชื่อว่า นั่นไม่ใช่เพียงแค่ความฝัน แต่เป็นเพราะเด็กกำลังหยอกล้อกับ “แม่ซื้อ” เทพผู้ปกปักรักษาที่สถิตอยู่เคียงข้างทารกตั้งแต่แรกคลอดจนถึงอายุ 1 ขวบ คอยดูแลคุ้มครอง บ้างก็เย้าแหย่ให้เด็กยิ้ม หรือร้องไห้

“แม่ซื้อ” มีที่มาจากความเชื่อว่า เด็กแรกเกิดคือ “ลูกผี” ที่มีแม่ซื้อ หรือแม่ในอดีตชาติเป็นเจ้าของคอยติดตามด้วยความหวงแหน บางครั้งการติดตามนั้นอาจทำให้เด็กเจ็บป่วยร้องไห้โยเย พ่อแม่ในชาติปัจจุบันจึงต้องทำพิธี “ซื้อเด็กคืนจากแม่ซื้อ” เพื่อเปลี่ยนสถานะให้เป็นลูกคน และป้องกันไม่ให้นำลูกกลับคืนไป

ร่องรอยความเชื่อนี้ปรากฏหลักฐานชัดเจนที่ “ศาลาแม่ซื้อ” ณ วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม (วัดโพธิ์) ผ่านจารึก และภาพจิตรกรรมฝาผนังที่บันทึกนาม และรูปลักษณ์ของแม่ซื้อประจำวันทั้ง 7 ไว้ดังนี้

1. วันอาทิตย์ชื่อ “วิจิตรมาวรรณ” ศีรษะเป็นราชสีห์ ผิวกายสีแดงอาศัยอยู่ที่จอมปลวก
2. วันจันทร์ชื่อ “วรรณานงคราญ” ศีรษะเป็นม้า ผิวกายสีขาวนวล อาศัยอยู่ที่บ่อน้ำ
3. วันอังคารชื่อ “ยักษ์บริสุทธิ์” ศีรษะเป็นมหิงสา (ควาย) ผิวกายสีชมพู อาศัยที่ศาลเทพารักษ์
4. วันพุธชื่อ “สามลทรรศน์ ศีรษะเป็นช้าง ผิวกายสีเขียว อาศัยอยู่ที่ต้นพระศรีมหาโพธิ์
5. วันพฤหัสบดีชื่อ “กาโลทุกข์” ศีรษะเป็นกวาง ผิวกายสีเหลืองอ่อน อาศัยอยู่บ่อน้ำใหญ่
6. วันศุกร์ชื่อ “ยักษ์นงเยาว์” ศีรษะเป็นวัว ผิวกายสีฟ้าอ่อน อาศัยอยู่ต้นไทรใหญ่
7. วันเสาร์ชื่อ “เอกาไลย” ศีรษะเป็นเสือ ผิวกายสีดำ อาศัยที่ศาลพระภูมิ

ในสมัยก่อนนิยมเขียนภาพแม่ซื้อประจำวันลงในแผ่นผ้าขาวลักษณะคล้ายยันต์เพื่อแขวนไว้ที่เปลเด็ก โดยระบายสีตามอาภรณ์ และสีกายของแม่ซื้อนางนั้น ๆ ส่วนด้านหลังผ้ายันต์จะลงภาพ ท้าวเวสสุวรรณ ทั้งหน้ายักษ์ และหน้ามนุษย์ไว้ด้วย เพื่อช่วยป้องกันภัยอันตรายจากภูตผีปีศาจทั้งหลาย

ความเชื่อเรื่อง แม่ซื้อ สะท้อนถึงภูมิปัญญา และกุศโลบายของบรรพชนที่พยายามสร้างขวัญกำลังใจ และหาวิธีปกป้องลูกหลานให้เติบโตอย่างปกติสุข

อ่านเพิ่มเติม : 

• “ตกฟาก” ไฉนเป็นคำเรียกเวลาเด็กออกมาลืมตาดูโลก?
• “ทารก” คำที่ในอดีตถึงสมัยรัชกาลที่ 6 มีความหมายว่าเด็กอายุถึง 15 ปี
• เปิดวิธีไล่ “ผีกำเนิด ผีแนน” ต้นเหตุทารกร้องไห้ไม่หยุด ในตำราวชิรญาณเมื่อ 100 กว่าปีก่อน

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

อ้างอิง : 

ก่องแก้ว วีระประจักษ์. (7 ธันวาคม 2561). แม่ซื้อ:เทวดาผู้คุ้มครองเด็กทารก. วัดโพธิ์. https://www.watpho.com/th/article/detail/284

ทัศชล เทพกำปนาท. (1 กุมภาพันธ์ 2564). เล่าสู่กันฟัง..เรื่อง “แม่ซื้อ เทพผู้อารักษ์เด็กทารก”. กรมส่งเสริมวัฒนธรรม. https://www.culture.go.th/culture_th/ewt_news.php?nid=5567

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 6 มีนาคม 2569