“ลพบุรี” เมืองโบราณฐานที่มั่น เมืองของพระนารายณ์?

“ออเจ้า อยากจะไปเมืองลพบุรี” ภาพจาก ละครเรื่องบุพเพสันนิวาส ออกอากาศทางช่อง 3

การประทับที่เมืองหลวง แม้ในวังหน้าทำให้ทรงระแวงภัยไม่เป็นสุข แชร์แวสเล่าว่า สมเด็จพระนารายณ์ประทับอยู่อยุธยา เมืองที่ให้ความรู้สึกอึดอัดไม่เป็นอิสระเช่นเดียวกับพระเจ้าหลุยส์ที่ ๑๔ ประทับอยู่ที่ปารีส โปรดแวร์ซายส์ เพราะให้ความรู้สึกปลอดโปร่งกว่า สบายกว่า

สมเด็จพระนารายณ์โปรดเมืองลพบุรีเพราะคลายความอึดอัด ความเครียด ไกลจากกลุ่มกบฏ ซึ่งได้แก่บรรดาพระอนุชา พระประยูรญาติ กลุ่มขุนนาง และพระสงฆ์บางส่วน

ลพบุรี เป็นเมืองเก่าโบราณครั้งทวารวดี มีโบราณสถาน ๓-๔ แห่ง ซึ่งสร้างขึ้นตามคติความเชื่อแบบพราหมณ์ หรือแบบสมมุติเทพที่สมเด็จพระนารายณ์ทรงซึมซับรับรู้ นับถือมาแต่ทรงพระเยาว์ ครั้งหนึ่งพระราชบิดาเคยพระราชทานนามว่า พระนารายณ์ราชกุมาร ทันทีที่ประสูติซึ่งโปรดมากกว่าพระนาม พระสุรินทรกุมาร นอกจากนั้นนามเดิมของเมืองลพบุรี คือ ลวปุระ หมายถึง เมืองของพระลพ คือลพปุระหรือลพบุรี พระลพเป็นโอรสของพระราม ลพบุรีจึงหมายถึงเมืองของพระรามหรือพระนารายณ์โดยตรง

แผนที่เมืองลพบุรี โดยวิศวกรชาวฝรั่งเศส

นอกจากนั้นลพบุรียังมีวัดพระศรีรัตนมหาธาตุ มีที่บรรจุพระธาตุของพระพุทธเจ้า โดยธรรมเนียมประเพณี ถือว่าเป็นวัดที่เป็นขวัญของเมือง (palladium) ขวัญของเมืองคือขวัญของพระองค์ นั่นเอง

ลพบุรี ในมุมมองทางภูมิศาสตร์ เป็นเมืองดอนน้ำท่วมไม่ถึง อุดมด้วยทุ่งหญ้า ป่า ทะเล และทิวเขา เหมาะกับการล่าสัตว์ต่างๆ และการจับช้าง เชื่อกันว่าตำราขี่ช้างของสมเด็จพระนารายณ์ที่ระบุรายละเอียดของการจับช้างชนิดต่างๆ และการขี่ช้างแบบต่างๆ รวมทั้งการควบคุมช้าง เกิดขึ้นในห้วงเวลานี้ ลพบุรีมีสภาพภูมิศาสตร์เหมาะในเชิงยุทธศาสตร์ด้วย คือเรือใหญ่กินน้ำลึกขึ้นไปไม่ถึง ด้วยในปีนั้น ๒๒๐๗ อยุธยามีปัญหากับฮอลันดาเรื่องการค้า และเวลานั้นฮอลันดามีอำนาจทางทะเลมาก ลพบุรีจึงมีสภาพปลอดการรุกรานจากฮอลันดา

โดยสรุปก็คือ เมืองลพบุรีปลอดภัยจากการบุกรุกจากภายนอกและแม้แต่กลุ่มกบฏจากภายใน รวมทั้งให้ความรู้สึกลึกๆ ว่าอบอุ่นเป็นสุขและปลอดภัย


คัดบางส่วนจาก : บทความ “เมืองลพบุรีในแผ่นดินสมเด็จพระนารายณ์มุมมองทางจิตวิทยาประวัติศาสตร์ (Psychohistory Viewpoint)”. โดย กิติกร มีทรัพย์. นิตยสารศิลปวัฒนธรรม ฉบับกุมภาพันธ์ ๒๕๖๑


เผยแพร่ครั้งแรกในระบบออนไลน์ เมื่อ 28 มีนาคม พ.ศ.2561

รู้ทันเรื่องราวก่อนใคร เกาะติดตามกระแสในประวัติศาสตร์ กดติดตาม ศิลปวัฒนธรรม  อย่าลืมกด “See First” (เห็นโพสต์ก่อน) เห็นทุกโพส เห็นทุกเรื่องราว ไม่พลาดข่าวในเพจ

บทความก่อนหน้านี้
บทความถัดไป