| ผู้เขียน | ศุภาวีร์ รักษา |
|---|---|
| เผยแพร่ |
คุณค่าโดดเด่นอันเป็นสากล 2 ข้อ ที่ใช้ในการยื่นพิจารณาวัดพระมหาธาตุฯ นครศรีธรรมราช เป็นมรดกโลก
ล่าสุดที่วัดพระมหาธาตุวรมหาวิหาร จังหวัดนครศรีธรรมราช ได้รับการขึ้นทะเบียนมรดกโลกจาก UNESCO ไปเมื่อวันที่ 25 กรกฎาคม 2569 เราน่าจะได้เห็นคำ ๆ หนึ่งผ่านตากันบ่อย ๆ คือคำว่า คุณค่าโดดเด่นอันเป็นสากล
แล้วคุณค่าโดดเด่นอันเป็นสากลนี้คืออะไร?
คุณค่าโดดเด่นอันเป็นสากล หรือ Outstanding Universal Value (OUV) คือหลักเกณฑ์ที่ใช้พิจารณาขึ้นทะเบียนแหล่งมรดกทางวัฒนธรรมเป็นแหล่งมรดกโลก ซึ่งประกอบไปด้วยหลักเกณฑ์ 6 ประการ ดังนี้
1. เป็นตัวแทนแสดงเอกลักษณ์ด้านศิลปกรรม หรือความงดงาม และเป็นผลงานชิ้นเอกจากความสร้างสรรค์อันชาญฉลาดของมนุษย์
2. แสดงถึงความสำคัญของการแลกเปลี่ยนคุณค่าของมนุษย์ ในช่วงเวลาใดเวลาหนึ่ง หรือในพื้นที่วัฒนธรรมใด ๆ ของโลก ผ่านพัฒนาการทางสถาปัตยกรรม หรือทางเทคโนโลยี อนุสรณ์ศิลป์ การวางผังเมือง หรือการออกแบบภูมิทัศน์
3. เป็นการแสดงให้เห็นถึงผลงานหรือหลักฐานที่มีเอกลักษณ์ทางด้านวัฒนธรรม ซึ่งเกี่ยวกับอารยธรรมที่มีอยู่หรือเคยมีอยู่ และหายไปแล้ว
4. เป็นตัวอย่างที่โดดเด่นด้านสิ่งก่อสร้าง สถาปัตยกรรม การผสมผสานทางเทคโนโลยี หรืองานภูมิทัศน์ที่แสดงให้เห็นถึงช่วงเวลาสำคัญในประวัติศาสตร์ของมนุษยชาติ
5. เป็นตัวอย่างที่โดดเด่นของวัฒนธรรมมนุษย์ ขนบธรรมเนียม ประเพณี สถาปัตยกรรม วิธีการก่อสร้างหรือการตั้งถิ่นฐานของมนุษย์ ซึ่งเสื่อมสลายได้ง่ายจากการเปลี่ยนแปลงทางสังคมและวัฒนธรรมตามกาลเวลา ซึ่งไม่อาจย้อนกลับได้
6. มีความเชื่อมโยงโดยตรงหรือมีความเป็นรูปธรรมต่อเหตุการณ์หรือประเพณีที่เกี่ยวกับการดำรงชีวิต ความคิด ความเชื่อ มีความเกี่ยวข้องกับงานศิลปะและวรรณกรรมที่มีความสลักสำคัญระดับสากล
โดยในการยื่นวัดพระมหาธาตุฯ ขึ้นทะเบียนเป็นแหล่งมรดกโลกนั้น ได้นำเสนอภายใต้หลักเกณฑ์คุณค่าโดดเด่นอันเป็นสากล 2 ข้อ ที่เกี่ยวข้อง ซึ่งมีรายละเอียดดังนี้
หลักเกณฑ์ข้อที่ 2 วัดพระมหาธาตุฯ เป็นหลักฐานอันโดดเด่นที่สะท้อนถึงความหลากหลายทางศาสนา ความสืบเนื่องทางจิตวิญญาณ องค์ประกอบสำคัญที่แสดงถึงการแพร่กระจายของแนวคิดศิลปกรรม และแก่นแท้ของศาสนาทั้งหลาย ได้แก่ ศาสนาฮินดู ศาสนาพุทธนิกายมหายาน ศาสนาพุทธนิกายเถรวาท
รวมถึงเป็นหลักฐานที่มีชีวิตของการแลกเปลี่ยนศาสนาและสถาปัตยกรรมข้ามคาบสมุทรมายาวนานกว่า 1,500 ปี
วัดแห่งนี้ยังรวบรวมและผสมผสานรูปแบบสถาปัตยกรรมที่สำคัญและทรงอิทธิพลหลายรูปแบบของภูมิภาคไว้ด้วยกัน ได้แก่ ศิลปะนาลันทา ศิลปะชวา ศิลปะศรีลังกา และศิลปะมอญ
นอกจากนี้แล้วอิทธิพลของสถาปัตยกรรมแนวปฏิบัติทางพุทธศาสนา และประเพณีที่ยังคงสืบทอดอยู่ของวัดพระมหาธาตุฯ ก็มีอิทธิพลต่อที่อื่น ทั้งในประเทศไทย ประเทศมาเลเซีย และพื้นที่อื่น ๆ นอกเหนือจากนั้นด้วยเช่นกัน
หลักเกณฑ์ข้อที่ 6 วัดพระมหาธาตุฯ เป็นศูนย์กลางทางศาสนาของเมือง และเป็นศูนย์กลางทางจิตวิญญาณของประเพณีที่ยังมีชีวิตอยู่ ซึ่งสะท้อนการหลอมรวมความเชื่อที่หลากหลายเข้ากับความเชื่อพื้นเมืองดั้งเดิม และต่อมาก็ได้รับอิทธิพลจากศาสนาฮินดูและศาสนาพุทธ ดังจะเห็นได้จากการปฏิบัติในชีวิตประจำวัน การทำบุญ และพิธีกรรมประจำปี
เอกลักษณ์ของประเพณีที่ยังคงสืบทอดอยู่ ณ วัดพระมหาธาตุฯ เช่น พิธีแห่ผ้าขึ้นธาตุ, พิธีกรรมโนราโรงครู, พิธีกรรมแบบพราหมณ์ และประเพณีสวดด้าน ที่ล้วนสะท้อนให้เห็นถึงความสัมพันธ์อันแน่นแฟ้นระหว่างวัดพระมหาธาตุฯ กับชุมชนโดยรอบอย่างชัดเจน รวมถึงยังเป็นแรงบันดาลใจให้กับวัดและชุมชนอื่น ๆ ในประเทศไทยและต่างประเทศอีกด้วย
อ่านเพิ่มเติม :
- พระบรมธาตุองค์ดั้งเดิม เป็นเจดีย์ทรงระฆังคล้ายบุโรพุทโธ หรือเจดีย์ทรงปราสาทอย่างจันทิปรัมบานัน?
- วัดพระมหาธาตุฯ มรดกโลกไม่ได้มีแค่ความภูมิใจ แต่มี “การบ้าน” รออยู่ เพื่อพัฒนาอย่างยั่งยืน
- “ประเพณีแห่ผ้าขึ้นธาตุ” ตำนานเมืองนครฯ และเรื่องผ้าสีชมพูห่มพระมหาธาตุของรัชกาลที่ 5
อ้างอิง :
https://www.facebook.com/share/p/18Df8FBmqf/
https://theactive.thaipbs.or.th/read/whats-world-heritage
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 4 สิงหาคม 2569
