ถอดนัยยะพระพิมพ์ 28 องค์บนพระแผงไม้ล้านนาที่คนเหนือนิยมสร้างถวายวัด

ตามบรรดาวัดเก่าแก่ในภาคเหนือของไทยและบริเวณอื่น ๆ ซึ่งเคยเป็นส่วนหนึ่งของอาณาจักรล้านนามักปรากฏศิลปวัตถุหรือเครื่องอุทิศทางศาสนาอย่างหนึ่งอยู่โดยทั่วไป สิ่งนั้นคือ “พระแผงไม้”

“พระแผงไม้” หรือ “แผงพระพิมพ์” มักมีลักษณะเป็นแผ่นไม้มีฐานสำหรับตั้ง (บางแผ่นเป็นแบบแขวน) ที่หน้าแผ่นไม้จะประดับด้วยพระพิมพ์องค์เล็กที่สร้างจากดีบุก ดินเผา ไม้ หรือเขียนลายลงบนแผ่นไม้โดยตรง

จำนวนของพระพิมพ์ที่ประดับอยู่บนแผ่นไม้มีตั้งแต่ 1 องค์ขึ้นไปจนไปถึงหลักร้อยองค์ แต่จำนวนที่นิยมสร้างมากที่สุดคือ 28 องค์

ข้อมูลของพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ เชียงใหม่ ระบุว่า แนวคิดเรื่องการสร้างพระแผงไม้ของชาวล้านนาได้รับอิทธิพลมาจากแนวคิดพระแผงไม้ของชาวพุกาม 

ขณะที่งานศึกษาเรื่อง “พระแผงไม้ล้านนา : กระบวนการสร้างสรรค์และอนุรักษ์” ของศิริศักดิ์ อภิศักดิ์มนตรี และคณะ เสนอว่า พระแผงไม้ของชาวล้านนารับแนวคิดมาจากการสร้างพระแผงในศิลปะทวารวดี ลพบุรี พุกาม และปยู

อันที่จริงควรกล่าวด้วยว่า แนวคิดการประดับภาพพระพุทธเจ้าขนาดเล็กไว้ตามศาสนสถานในล้านนาไม่ได้ปรากฏอยู่แค่เพียงรูปพระแผงไม้เท่านั้น หากแต่ในบางวัดยังประดับพระพิมพ์ขนาดเล็กและวาดภาพพระพุทธเจ้าหลายองค์ไว้ตามฝาผนังของศาสนสถานอีกด้วย

ตัวอย่างวัดที่ปรากฏการประดับภาพพระพุทธเจ้าขนาดเล็กไว้ตามฝาผนังของศาสนสถาน เช่น วัดหางดง ตำบลหางดง อำเภอหางดง จังหวัดเชียงใหม่ ที่ประดับพระพิมพ์ขนาดเล็กไว้ตามฝาผนังด้านหลังพระประธานในวิหาร

อีกกรณีคือ วิหารของวัดขุนคงหลวง ตำบลขุนคง อำเภอหางดง จังหวัดเชียงใหม่ ที่มีจิตรกรรมฝาผนังปิดทองล่องชาดเป็นภาพพระพุทธเจ้าขนาดเล็ก

แล้วทำไมชาวล้านนานิยมสร้างพระแผงไม้ถวายวัด? 

ในงานศึกษาของศิริศักดิ์ อภิศักดิ์มนตรี และคณะ ให้คำตอบในเรื่องนี้ว่า นอกเหนือจากเรื่องของศรัทธาและความต้องการสืบทอดพุทธศาสนาแล้ว การสร้างพระแผงไม้ของชาวล้านนายังสะท้อนถึงคติเรื่อง “อดีตพุทธ” หรือการบูชาพระพุทธเจ้าในอดีตก่อนหน้าพระโคตมพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าพระองค์ปัจจุบัน

“อดีตพุทธ” เป็นความเชื่อที่ปรากฏทั้งในเถรวาทและมหายาน โดยพุทธศาสนาเถวรวาทเชื่อว่าบนโลกนี้มีพระพุทธเจ้าตรัสรู้มาแล้ว 28 พระองค์ นับตั้งแต่พระตัณหังกรพุทธเจ้าจนถึงพระโคตมพุทธเจ้า ขณะที่พุทธศาสนามหายานเชื่อว่าบนโลกนี้มีพระพุทธเจ้าตรัสรู้มาแล้วนับไม่ถ้วน เช่นเดียวกับเม็ดทรายในมหาสมุทร

ด้วยเหตุนี้ การสร้างพระแผงไม้ที่มีพระพิมพ์จำนวน 28 องค์ จึงสะท้อนให้เห็นถึงความศรัทธาและความเชื่อของชาวล้านนาที่มีต่อคติ “อดีตพุทธ” 28 พระองค์ นั่นเอง

อ่านเพิ่มเติม :

• ต้นกำเนิด “พระเครื่อง” เมื่อคนเดือดร้อนไม่มั่นคง และวิทยาศาสตร์ให้คำตอบไม่ได้
• “พระประจำเดือนเกิด 12 เดือน” แต่ละเดือนมีปางพระพุทธรูปประจำคืออะไร?
• ปริศนา “ดอกเปาเซียง” จากพุทธศิลป์จีนสู่ศิลปกรรมไทย คือดอกอะไร?

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

อ้างอิง : 

พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ เชียงใหม่. “เรื่อง พระพิมพ์ล้านนา ตอนที่ 3.” สืบค้นเมื่อวันที่ 21 กรกฎาคม 2569. https://www.finearts.go.th/chiangmaimuseum/view/21723-เรื่อง-พระพิมพ์ล้านนา-ตอนที่-๓

ศิริศักดิ์ อภิศักดิ์มนตรี, เกรียงไกร เมืองมูล, สมศักดิ์ พรมจักร, ศิววงศ์ รักวงศ์วริศ และ ปฐมพงศ์ บูชาบุตร. พระแผงไม้ล้านนา: กระบวนการสร้างสรรค์และอนุรักษ์. กรุงเทพฯ: กรมส่งเสริมวัฒนธรรม, 2567.

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 22 กรกฎาคม 2569