| ผู้เขียน | ธนกฤต ก้องเวหา |
|---|---|
| เผยแพร่ |
สงครามจีน-พม่า จักรพรรดิเฉียนหลง ฮ่องเต้ราชวงศ์ชิงหวังให้สยามช่วย
ในห้วงวาระสุดท้ายของอยุธยา ขณะที่กองทัพอังวะกำลังปิดล้อมกรุง ระหว่าง พ.ศ. 2309-2310 พม่าก็ทำศึกอีกด้านกับจีนสมัยราชวงศ์ชิง
สงครามจีน-พม่า เริ่มมาตั้งแต่ พ.ศ. 2308 หลังกระทบกระทั่งกันบริเวณรอยต่อระหว่างมณฑลยูนนานกับรัฐฉาน แล้วระหว่างนั้น พระเจ้ามังระ ก็ทรงดำเนินยุทธศาสตร์สงครามอันทะเยอทะยานที่สุดครั้งหนึ่งในประวัติศาสตร์พม่า ด้วยมีพระราชบัญชาให้มังมหานรธา กับเนเมียวสีหบดี 2 ขุนศึกคนสำคัญ นำกองทัพ 2 สาย เคลื่อนเข้าตีอยุธยา ขณะที่พระองค์ทรงบัญชาการศึกกับราชวงศ์ชิงเอง
ดร. วินัย พงศ์ศรีเพียร หนึ่งในผู้แปล “หมิงสือลู่-ชิงสือลู่ บันทึกเรื่องจริงแห่งราชวงศ์หมิงและราชวงศ์ชิง ตอนว่าด้วยสยาม” ระบุว่า จักรพรรดิเฉียนหลง แห่งราชวงศ์ชิง “ส่งกำลังทหารกว่า 70,000 นาย และแม่ทัพ 4 นายเข้าทำสงคราม” ซึ่งศึกนี้คือ 1 ใน 10 สงครามในรัชสมัยของจักรพรรดิเฉียนหลง
แต่กลายเป็นว่า นี่คือสงครามที่กองทัพชิงอันเกรียงไกรต้องประสบความล้มเหลวอย่างสิ้นเชิง
ส่วนหนึ่งในความผิดพลาดของจีนคือข้อมูลด้านการข่าว เพราะจักรพรรดิทรงคาดการณ์ว่าจะได้สยามเป็นพันธมิตร โดยไม่ทราบว่า ราชอาณาจักรอยุธยาล่มสลายไปแล้ว ด้วยเงื่อมมือศัตรูคู่ศึกเดียวกันกับจีน
กล่าวคือ ระหว่างจีนกำลังทำศึกยืดเยื้อกับพม่าใน พ.ศ. 2308-2312 อีกด้านหนึ่ง กองทัพอังวะก็ทะลวงกำแพงพระนครของอยุธยาได้ตั้งแต่ พ.ศ. 2310 โดยราชสำนักชิงที่กรุงปักกิ่งไม่รู้ข่าวคราวการล่มสลายของอยุธยาเลย เห็นได้จากการที่จักรพรรดิเฉียนหลงยังมีพระราชสาส์นส่งมาถึงกษัตริย์อยุธยาผ่านข้าหลวงแห่งนครกวางตุ้ง ซึ่งดูแลเรื่องการติดต่อกับรัฐบรรณาการทั้งปวง
การติดต่อครั้งนั้น มีรากฐานมาจากความสัมพันธ์อันดีระหว่างจีนกับสยาม ผ่านการ “จิ้มก้อง” ที่สม่ำเสมอโดยราชวงศ์ชิงก็รู้ดีว่า อยุธยาเป็นศัตรูกับกรุงอังวะ จากความขัดแย้งเรื่องปริมณฑลทางอำนาจที่ทับซ้อนกันมาอย่างยาวนานนับร้อย ๆ ปี ความในพระราชสาส์นของจักรพรรดิเฉียนหลงขอสยามให้ความร่วมมือในกรณีหากจีนมีชัยเหนือพม่า เพราะราชสำนักชิงคาดการณ์ว่า กษัตริย์และเหล่าพระราชวงศ์พม่าจะต้องหลี้ภัยไปยังอาณาจักรข้างเคียง ดังว่า
“เมื่อถูกถล่มจนรังแตกแล้วหัวหน้าเหมียนเตียน (พม่า) อาศัยสำเภาออกทะเลไปแดนไกลหรือเข้าไปหลบซ่อนในเขตประเทศสยาม” จึงขอให้อยุธยา “สืบข่าวคราวอย่างเต็มที่ ติดตามจับกุมให้เต็มกำลัง”
พระราชสาส์นดังกล่าวออกจากกวางตุ้งใน พ.ศ. 2310 หลังอยุธยาล่มสลายไปแล้วราว 5 เดือน โดยส่งไปถึงเจ้าเมืองฮาเตียน (พุทไธมาศ) หรือไม่ก็จันทบุรีเมืองใดเมืองหนึ่ง เพื่อให้ส่งต่อมายังราชสำนักอยุธยาอีกทอดหนึ่ง
กระทั่งข่าวอยุธยาล่มสลายไปถึงกรุงปักกิ่งในวันที่ 13 สิงหาคม พ.ศ. 2311 จากการติดต่อกันระหว่างแม่ทัพพม่าที่ประจันหน้ากับฝ่ายจีน “ชิงสือลู่” บันทึกถึงการรับรู้ของราชสำนักชิงว่า
“เมื่อไม่นานมานี้ได้ยินว่า เหมียนเตียน (พม่า) ทรชนได้ผนวกเอาสยามแล้ว ในหนังสือที่เหมียนเตียนทรชนส่งไปถึงแม่ทัพ (จีน) เมื่อวันก่อน ได้กล่าวว่าเข้าครองสยามแล้วเช่นกัน”
เมื่อราชสำนักชิงทราบข่าวการล่มสลายของอยุธยา พวกเขาก็แสดงออกอย่างชัดเจนว่าต้องการข้อมูลเกี่ยวกับสยามให้มากที่สุด จึงสั่งให้ข้าหลวงกวางตุ้งสืบข่าวจากเรือสำเภาที่มาเทียบท่าว่า กษัตริย์อยุธยาราชวงศ์บ้านพลูหลวงอยู่ที่ใด ทั้งมีท่าทีสนับสนุนสยามอย่างชัดเจน ดังจักรพรรดิเฉียนหลงมีพระราชดำริว่า
“(หาก) พระเจ้ากรุงสยามยังมีความมุ่งมั่นหมายจะกอบกู้บ้านเมืองแลแก้แค้น แต่กำลังความสามารถไม่เพียงพอ ขอให้จีนส่งกำลังไปช่วยเหลือ ถือเป็นโอกาสที่จีนจักได้ใช้ประโยชน์ โดยอาจส่งกำลังทัพสำเภาไปสนับสนุน…”
อย่างไรก็ตาม ด้วยการข่าวที่ล่าช้าจากระยะทางอันห่างไกล ทำให้ราชสำนักชิงไม่ทราบอีกเช่นกันว่า ช่วงเดียวกันนั้นสมเด็จพระเจ้าตากสินได้รื้อฟื้นราชอาณาจักรสยามขึ้นมาใหม่ ด้วยการสถาปนากรุงธนบุรีเป็นราชธานี และเริ่มปราบปรามชุมนุมต่าง ๆ ในลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยาแล้ว
อ่านเพิ่มเติม :
- ทัพพม่ากวาดต้อน “เชลยชาวอยุธยา” ไปอังวะอย่างไร? หลังเสียกรุงครั้งที่ 2
- “ยุทธการคีมหนีบ” ยุทธศาสตร์ทัพพม่าก่อนเสียกรุงฯ ครั้งที่ 2 คืออะไร?
- สืบที่มาคติ “จักรพรรดิราช” แบบไทย ๆ ราชาเหนือราชา แต่ยกจีนเป็น “พี่ใหญ่”
อ้างอิง :
ภมรี สุรเกียรติ. (2553). เมียนมาร์-สยามยุทธ์. กรุงเทพฯ : มติชน.
สุเจน กรรพฤทธิ์. (2562). รุกตะวันออก : ความสัมพันธ์ “สยาม-เวียดนาม” ก่อนอานามสยามยุทธ. กรุงเทพฯ : มติชน.
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 5 มิถุนายน 2569
