วัฒนธรรมการไว้จุกสำหรับเด็กชาย-เด็กหญิง ถือเป็นธรรมเนียมปฏิบัติตั้งแต่ชนชั้นนำไปจนถึงสามัญชน โดยเด็กที่อายุครบโกนจุกจะอยู่ที่ 7 9 หรือ 11 ขวบ ถ้าเป็นเหล่าเจ้านาย ฝ่ายหญิงจะครบ 11 ชันษา และ ฝ่ายชายจะครบเมื่อ 13 ชันษา 

เมื่อครบอายุดังว่าแล้วจะจัดพิธีโกนจุกขึ้น หรือถ้าในวังก็จะมีพิธีโสกันต์หรือพิธีเกศากันต์ ขึ้นอยู่กับพระของเจ้านายพระองค์นั้น ๆ

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ทรงเข้าพระราชพิธีโสกันต์ในวันที่ 4 มกราคม พ.ศ. 2409 เป็นพระราชพิธีที่จัดขึ้นอย่างยิ่งใหญ่ และเป็นการโสกันต์เต็มตำรา ซึ่งก่อนหน้านี้เกิดขึ้นเพียง 3 ครั้งเท่านั้นในกรุงรัตนโกสินทร์

ทว่า มีข้อมูลใน “พระราชพงศาวดาร รัชกาลที่ 5” ซึ่งสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ กล่าวว่า พระราชพิธีโสกันต์ในครั้งนี้เกือบไม่ได้จัดขึ้น ดังนี้…

“พระราชพิธีโสกันต์ของรัชกาลที่ 5” เกือบไม่ได้จัดขึ้น เพราะเหตุใด?

“การโสกันต์ใหญ่เต็มตำราที่ทำครั้งนี้ นับเป็นครั้งที่ ๔ ในกรุงรัตนโกสินทร์…ในเวลานั้นพระบาทสมเด็จฯ พระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว พระประชวรวัณโรคภายในเรื้อรังมาหลายปี พระอาการทรุดหนักลงเมื่อจวนงานโสกันต์คราวนี้

แต่แรกพระบาทสมเด็จฯ พระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระราชดำริจะรองานพระราชพิธีโสกันต์ แต่พระบาทสมเด็จฯ พระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัวทูลขอให้คงงานไว้ ด้วยสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5 – ผู้เขียน) เป็นหลานเธอซึ่งพระองค์ทรงพระเมตตามาก กราบทูลว่า ถ้างดงานโสกันต์ไว้ พระองค์จะมิได้มีโอกาสสมโภช

ด้วยเหตุนี้พระบาทสมเด็จฯ พระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวจึงโปรดให้คงมีงานโสกันต์ตามกำหนดฤกษ์”

เมื่อถึงวันงาน พระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัวมีพระราชดำรัสสั่งให้ลงมากราบบังคมทูลว่า จะเสด็จฯ มาจรดพระกรรไตรประทานเอง รัชกาลที่ 4 แม้จะทรงทราบว่า พระอาการของพระอนุชาจะทำให้เสด็จฯ มาไม่ได้ แต่ก็มีพระราชดำรัสสั่งให้ทอดพระราชอาสน์เตรียมไว้

พระราชพิธีโสกันต์ในวันนั้นผ่านไปด้วยดี ท่ามกลางความปิติยินดีของรัชกาลที่ 4 พระบรมวงศานุวงศ์ และปวงประชาชาวสยาม

อ่านเพิ่มเติม :

• “รัชกาลที่ 5” เมื่อทรงพระเยาว์ ทรงศึกษาวิชาใด กับใครบ้าง?
• เหตุใดรัชกาลที่ 5 ทรงบอกว่า “นึกว่าแผ่นดินพระจุลจอมเกล้าจะไม่ได้เห็นดอกพยอม”
• 4 มกราคม 2408 : พระราชพิธีโสกันต์เจ้าฟ้าจุฬาลงกรณ์ (รัชกาลที่ 5)

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

อ้างอิง : 

สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ. พระราชพงศาดาร รัชกาลที่ ๕. กรุงเทพฯ: มติชน, 2555.

https://www.silpa-mag.com/this-day-in-history/article_14235

https://www.silpa-mag.com/culture/article_34284

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 9 มกราคม 2569