ศาลาลูกขุน จุดที่ “พระศรีสุธรรมราชา” ประจัน “พระนารายณ์” ห้วงชิงราชสมบัติกันอยู่ตรงไหน?

ภาพผังร่างจุดที่คาดว่าเป็น ศาลาลูกขุน จากศิลปวัฒนธรรม, (ขวา) สมเด็จพระนารายณ์ ตามจินตนาการของจิตรกรชาวฝรั่งเศส (ภาพจากหนังสือกรุงศรีอยุธยาในแผนที่ฝรั่งเศส โดย ธวัชชัย ตั้งศิริวาณิช)

พระยาโบราณราชธานินทร์ สันนิษฐานว่าศาลาลูกขุนน่าจะอยู่บริเวณท้องสนามหน้าจักรวรรดิด้านเหนือ ตรงท้ายวิหารวัดธรรมิกราช ซึ่งขุดพบฐานรากของอาคารรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า ใกล้ๆ กับประตูมงคลสุนทร ซึ่งเป็นประตูเข้าสู่เขตพระราชฐานชั้นใน

พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา กล่าวว่า เมื่อครั้งสมเด็จพระศรีสุธรรมราชา (พ.ศ. 2199) ทำสงครามป้องกันราชสมบัติกับสมเด็จพระนารายณ์ ซึ่งเป็นพระราชนัดดา ได้ยกกำลังออกจากวังหลวงมายืนช้างอยู่หลังศาลาลูกขุน ประจันหน้ากับกองกำลังของสมเด็จพระนารายณ์ ซึ่งตั้งกองบัญชาการรบอยู่ที่พระที่นั่งจักรวรรดิไพชยนต์

การรบในคราวนั้นไพร่พลต่างบาดเจ็บล้มตายด้วยกันทั้งสองฝ่าย สมเด็จพระศรีสุธรรมราชาต้องปืนที่พระพาหุ (บริเวณไหล่ถึงข้อศอก) ส่วนสมเด็จพระนารายณ์ก็ต้องปืนที่หลังพระบาทซ้าย

สุดท้ายฝ่ายสมเด็จพระศรีสุธรรมราชาแตกพ่าย จึงเสด็จหนีไปอยู่ที่วังหลัง แต่ก็ถูกทหารของสมเด็จพระนารายณ์ตามจับมาได้ จึงโปรดให้นำไปสำเร็จโทษที่วัดโคกพระยา ตามราชประเพณี

หลังวัดธรรมมิกราชจะมีประตูตรงเข้าสู่กำแพงวังชั้นนอก เดินผ่านแนวกำแพงเข้าไปก็จะเป็นบริเวณท้องสนามหน้าจักรวรรดิ

ถ้าสังเกตทางขวามือจะเห็นร่องรอยฐานรากของศาลาลูกขุน ซึ่งสมเด็จพระศรีสุธรรมราชาเคยยกกำลังจากวังหลวงออกมายืนช้างอยู่บริเวณนี้ มองกลับไปทางวัดพระศรีสรรเพชญ์ ไม่ไกลกัน จะเห็นฐานบนของหมู่พระที่นั่งจักรวรรดิไพชยนต์ กองบัญชาการรบของสมเด็จพระนารายณ์เมื่อครั้งกระนั้น

แนวซากฐานที่สันนิษฐานว่าคือศาลาลูกขุน ตั้งอยู่บริเวณท้องสนามหน้าจักรวรรดิ ด้านทิศตะวันออกของพระราชวังหลวง มองเห็นรั้วของวัดธรรมิกราชอยู่ด้านหลัง

ภาพประกอบเนื้อหาจากบทความโดย ปวัตร์ นวะมะรัตน

สมเด็จพระศรีสุธรรมราชา (พ.ศ. 2199) เสด็จออกมายืนช้างอยู่บริเวณหลังศาลาลูกขุนประจันหน้ากับกองกำลังของสมเด็จพระนารายณ์ ซึ่งตั้งกองบัญชาการรบอยู่ที่พระที่นั่งจักรวรรดิไพชยนต์ มองเห็นซากฐานพระที่นั่งเป็นแนวยาวอยู่ตรงบริเวณต้นก้ามปู ด้านบนขวาของภาพ

ภาพประกอบเนื้อหาจากบทความโดย ปวัตร์ นวะมะรัตน

หมายเหตุ : เนื้อหานี้คัดมาจากบทความในนิตยสารศิลปวัฒนธรรม ฉบับตุลาคม 2549 ชื่อ “ศาลาลูกขุน” เผยแพร่เนื้อหาในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 18 มิถุนายน 2564

และเพื่อไม่พลาดเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ที่น่าสนใจ พร้อมหยิบมาใช้งาน ค้นคว้า อ้างอิง ได้ตลอดเวลา ทางกองบรรณาธิการขอเชิญผู้อ่านสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรมรายเดือน

โดยเฉพาะอย่างยิ่งตั้งแต่วันที่ 1 มิ.ย. ถึง 31 ก.ค. 2564 สำนักพิมพ์ลดราคาพิเศษ 30% และแถมฟรีอีก 1 เดือน สนใจคลิกสมัครสมาชิกหรือดูรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่นี่

บทความก่อนหน้านี้
บทความถัดไป