“เพลงหนักแผ่นดิน” เพลงสู้คอมมิวนิสต์ดังในทีวี-วิทยุ ช่วงบ่ายหลังปราบ 6 ตุลา 2519

เพลงหนักแผ่นดิน ประพันธ์คำร้องโดย พ. อ. บุญส่ง หักฤทธิ์ศึก เมื่อ พ.ศ. 2518 เป็นอีกหนึ่งผลงานดนตรีที่นักวิชาการมองว่าเป็น “เครื่องมือ” อันมีอิทธิพลของรัฐในการต่อสู้กับ “คอมมิวนิสต์” ก่อนหน้าและระหว่างช่วงเวลา “6 ตุลา 2519”

งานศึกษาเรื่อง “6 ตุลาในความทรงจำของฝ่ายขวา 2519-2549 : จากชัยชนะสู่ความเงียบ (แต่ยังชนะอยู่ดี” โดย อ. ธงชัย วินิจจะกูล นักวิชาการด้านประวัติศาสตร์ ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของโครงการเมธีวิจัยอาวุโส “สันติวิธี ความรุนแรง และสังคมไทย” มี อ. ชัยวัฒน์ สถาอานันท์ เป็นหัวหน้าโครงการ ได้พูดถึงบรรยากาศช่วงบ่ายวันที่ 6 ตุลาคม 2519 ว่า

หลังการปราบปรามจบลงไม่กี่ชั่วโมง สถานีโทรทัศน์กองทัพบกช่อง 5 และวิทยุยานเกราะเป็นแม่ข่ายถ่ายทอดสดรายการเกี่ยวกับเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นช่วงเช้า

ในรายการมีพิธีกร “รายหนึ่ง” พูดคุยกับเจ้าหน้าที่ตำรวจ ที่เข้าปฏิบัติการปราบปรามที่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ในตอนเช้า ตำรวจที่มาร่วมสนทนามี 5 นาย และทุกรายเข้าให้การแก่ตำรวจในคดี ต่อมาเป็นพยานโจทก์ในคดี 6 ตุลาด้วย

หนึ่งในตำรวจที่ร่วมรายการคือ พ. ต. ท. สล้าง บุนนาค จากกองปราบปราม (ยศและสังกัดในขณะนั้น) งานศึกษาบรรยายว่า การสนทนาเป็นไปอย่างออกรส “ทุกคนฮึกเหิมราวกับนักรบออกศึกที่เพิ่งได้รับชัยชนะ” ข้อความตอนหนึ่งในรายงานการศึกษาบรรยายว่า

“เสียงเพลง ‘หนักแผ่นดิน’ ดังประกอบตลอดรายการสนทนา รายการดังกล่าวเป็นตัวแทนของบรรยากาศ วาทกรรม และความคิดเห็นของฝ่ายขวาที่มีต่อการปราบปรามนองเลือดเมื่อวันที่ 6 ตุลาคม 2519 ภายหลังเหตุการณ์ใหม่ๆ ซึ่งสามารถพบได้ทั่วไปทั้งผ่านกระบอกเสียงที่มีอยู่ในมือของรัฐบาล คณะปฏิรูปฯ และในสื่อมวลชนที่พากันเอียงขวากระเท่เร่…”

นอกจากนี้ งานศึกษายังวิเคราะห์องค์ประกอบของรายการสดว่า มีองค์ประกอบที่น่าคิด 3 ประการ คือ 1. เป็นการกระทำที่มีมวลชนสนับสนุน 2. ตนเป็นผู้นำประชาชนตอบสนองความเรียกร้องต้องการของประชาชน และ 3. แม้จะเต็มไปด้วยความยากลำบาก แต่พวกเขายอมเสียสละ

นอกจากเพลงหนักแผ่นดิน ในบรรดาเพลงที่แต่งขึ้นในช่วงเวลาไล่เลี่ยกัน ยังมีเพลง “ถามคนไทย” ซึ่งขับร้องด้วยเสียงอันทรงพลังของสันติ ลุนเผ่ ในเพลงมีเนื้อร้องที่เป็นวลีติดหูอย่าง “วิญญาณปู่จะร้องไอ้ลูกหลานจัญไร” เป็นเพลงที่ถูกนักวิชาการมองว่า ช่วยให้กำลังใจ ให้ความบันเทิงแก่ผู้ที่เชื่อในอุดมการณ์ตามที่เนื้อหาของเพลงบอกเล่า

ขณะที่เพลงปลุกใจอีกหนึ่งชิ้น ที่แต่งในทศวรรษนั้น คือใน พ.ศ. 2515 เพลง “ทหารพระนเรศวร” เป็นอีกหนึ่งเพลงปลุกใจ และย่อมให้กำลังใจแก่ผู้ฟัง ซึ่งมีความเชื่อในทางการเมืองแบบหนึ่ง วลีที่จดจำกันได้คือ

“เปรี้ยง เปรี้ยง ดั่งเสียงฟ้าฟาด

โครม โครม พินาศพังสลอน

เปรี้ยง เปรี้ยง ลูกปืนกระเด็นกระดอน

โครม โครม ดัสกรกระเด็นไกล”

อ่านเพิ่มเติม :

• 6 ตุลาคม 2519: เจ้าหน้าที่รัฐ “สังหารหมู่” นักศึกษากลางธรรมศาสตร์, ทหารฉวยโอกาสยึดอำนาจ
• สรรพสิริ วิรยศิริ ผู้รายงาน “6 ตุลา 19” ให้โลกรู้ความจริงก่อนถูกปลด-ล้มละลาย
• 6 ตุลาในมุมนิธิ เอียวศรีวงศ์-ธงชัย วินิจจะกูล อดีตที่เผยอัปลักษณ์ 5 อย่างของสังคมไทย

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่ 

อ้างอิง :

ธงชัย วินิจจะกูล. “6 ตุลาในความทรงจำของฝ่ายขวา 2519-2549 : จากชัยชนะสู่ความเงียบ (แต่ยังชนะอยู่ดี)”. ความรุนแรงซ่อน/หาสังคมไทย. กรุงเทพฯ : มติชน, 2553

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 18 กุมภาพันธ์ 2562