“ดูธรรมดาและมีพระฉวีสีเหลือง” สื่อต่างชาติบรรยายถึงรัชกาลที่ 5 เมื่อครั้งเสด็จประพาสยุโรปครั้งที่ 1

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 เสด็จประพาสยุโรปครั้งที่ 1 ใน พ.ศ. 2440 และเสด็จฯ เยือนหลายประเทศทั่วยุโรป หนึ่งในนั้นคือ “ราชอาณาจักรสเปน” ระหว่างวันที่ 16-20 ตุลาคม พ.ศ. 2440 โดยพระองค์ทรงเป็นกษัตริย์สยามพระองค์แรกที่มีโอกาสสัมผัสวัฒนธรรมสเปนในราชสำนักโดยตรง

อย่างไรก็ดี เมื่อมีกษัตริย์จากต่างแดนเสด็จไปเยี่ยมเยียน จึงทำให้สำนักข่าวต่างประเทศมากมายตามไปทำข่าวเพื่อเผยแพร่สัมพันธไมตรีระหว่าง 2 ประเทศ โดยหนึ่งในเนื้อข่าวที่ปรากฏผ่านหนังสือพิมพ์คือการบรรยายถึง “ลักษณะ” ของรัชกาลที่ 5

ในหนังสือพิมพ์ “El Imparcial” ฉบับตุลาคมและพฤศจิกายน พ.ศ. 2440 กล่าวไว้ในหัวข้อข่าว “กษัตริย์จุฬาลงกรณ์” ถึง “ลักษณะ” ของพระองค์ไว้ว่า

“เราบอกได้ว่า ผู้ใดคือพระเจ้าแผ่นดินสยามเพียงดูจากการโค้งพระเศียรและการถวายพระเกียรติ เจ้าพนักงานชั้นผู้น้อยสุดในขบวนเสด็จยังประดับเครื่องราชอิสริยาภรณ์บั้งยศและสายสะพายมากกว่าพระองค์…

พระเจ้าแผ่นดินสยามทรงฉลองพระองค์ชุดเครื่องแบบคล้ายทหารเรือของเรา ซึ่งผมคิดว่าคงจะเป็นเครื่องแบบของพลเรือเอก สนับเพลาสีดำพร้อมแถบสีทอง เสื้อฟร็อกโค้ตแบบปิด ติดกระดุมทองและข้อมือเสื้อมีลวดลายปัก สายยงยศเหมือนของราชองครักษ์และหมวกมีแถบสีขาว พร้อมกับปีกด้านหน้ามีลายปักทอง

ผมได้พินิจพิจารณาพระเจ้าแผ่นดินสยามหลังจากพระองค์เสวยพระกระยาหารกลางวันเสร็จแล้ว เสด็จฯ ออกมาทรงพระโอสถมวนเป็นเวลาสิบนาที และผมอยู่ห่างจากพระองค์ไม่เกินหนึ่งเมตร

พระองค์ไม่ทรงพระสำอางมาก ดูธรรมดามากจนไม่มีสิ่งใดในตัวพระองค์ที่แสดงความเป็นกษัตริย์ พระฉวีสีเหลืองแต่เหลืองออกไปทางผลส้มสีคล้ำ พระเกศาดำเรียบมาก พระมัสสุขนาดเล็ก ไม่ตก ไม่สวมฉลองพระเนตร ดวงพระเนตรขนาดเล็กและมีสีดำแต่อยู่ลึกลงไป และทรงมีโหนกพระปรางสูง พระองค์แสดงความเป็นเชื้อชาติเอเชียอย่างเห็นได้ชัด พระวรกายสูงปกติ ทรงสมบูรณ์มากกว่าจะทรงสูงชลูด

เรารู้ว่าพระองค์เป็นกษัตริย์ โดยสังเกตจากการปฏิบัติพระองค์ต่อข้าราชบริพาร”

ทั้งนี้ ไม่ได้มีเพียงแค่หนังสือพิมพ์หัวนี้เท่านั้น แต่ยังปรากฏข้อมูลเกี่ยวกับ “ลักษณะ” ของพระองค์ ในหนังสือพิมพ์ CORREO DE MADRI ฉบับตุลาคม ในปีเดียวกันด้วย ว่า

“พระเจ้าแผ่นดินสยามทรงฉลองพระองค์คล้ายกับทหารเรือของเรา ทรงสนับเพลาสีดำคาดแถบสีทอง เสื้อฟร็อกโค้ตแบบปิด กลัดด้วยกระดุมทองและปักดิ้นเงินดิ้นทองที่ข้อมือฉลองพระองค์มีสายยงยศเหมือนมหาดเล็กและทรงพระมาลาแก๊ปสีขาวประดับด้วยพู่สีทอง

พระศิริโฉมของพระองค์ธรรมดามากจนไม่มีอะไรบ่งบอกว่าพระองค์เป็นกษัตริย์แม้แต่น้อย พระฉวีเป็นสีเหลือ แต่เป็นสีเหลืองแบบสีส้มหม่น พระเกศาสีดำหยาบ พระมัสสุเล็กค่อนข้างดกและไม่เป็นระเบียบ พระเนตรเล็กและดำ ค่อนข้างปิดและทรงมีโหนกพระปรางเด่น ทรงแสดงความมีเชื้อชาติเอเชียทุกประการ พระวรกายสูงปกติและค่อนข้างทรงอวบมากกว่าสูงชะลูด”

นี่คือคำบรรยายของบรรดาหนังสือพิมพ์ต่างชาติที่มีต่อรัชกาลที่ 5 ซึ่งแม้ปัจจุบันคนไทยจะได้เห็นพระองค์ผ่านพระบรมฉายาลักษณ์แล้วก็ตาม แต่ในอดีตยังคงเป็นเรื่องยากมาก การบรรยายดังกล่าวจึงเป็นข้อมูลสำคัญที่เหมือนทำให้คนทั่วไปได้เห็นพระองค์ผ่านตัวอักษร

อ่านเพิ่มเติม :

• “รัชกาลที่ 5” กับการรีวิว “แซลมอน” เมื่อเสด็จประพาสยุโรปครั้งที่ 2
• “รัชกาลที่ 5” และเจ้านายไทยน้ำหนักเท่าใด เมื่อเสด็จประพาสยุโรป พ.ศ. 2440
• รัชกาลที่ 5 ทรงปฏิญาณ “ไม่เที่ยวกลางคืน” ครั้งเสด็จประพาสยุโรปครั้งแรก

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

อ้างอิง : 

สถาพร ทิพยศักดิ์. (2558). การเสด็จประพาสราชอาณาจักรสเปนในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว: (1) เอกสารของหน่วยงานราชการสเปนว่าด้วยการเตรียมหมายกำหนดการเสด็จประพาส ภาควิชาภาษาตะวันตก คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. https://doi.org/10.58837/CHULA.BOOK.2015.3

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 8 มิถุนายน 2569