พระราชโอรสธิดาในรัชกาลที่ 1 ที่ประสูติก่อนปราบดาภิเษกมีทั้งสิ้น 10 พระองค์

พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช รัชกาลที่ 1 เมื่อครั้งยังทรงเป็น “นายทองด้วง” ทรงดำรงตำแหน่งเป็นหลวงยกกระบัตรเมืองราชบุรีปลายสมัยกรุงศรีอยุธยา ได้อภิเษกสมรสกับ “คุณนาค” ธิดาในตระกูลคหบดีแห่งบ้านอัมพวา เมืองสมุทรสงคราม โดยมีพระราชโอรสธิดาที่ประสูติก่อนปราบดาภิเษก 10 พระองค์ เป็นพระราชโอรสธิดากับคุณนาค 9 พระองค์ กับเจ้าจอมอีก 1 พระองค์

4 พระองค์ที่ประสูติก่อน “กรุงแตก” 7 เมษายน พ.ศ. 2310 คือ

1. สมเด็จเจ้าฟ้าหญิง 2. สมเด็จเจ้าฟ้าชาย โดยไม่ปรากฏพระนามทั้ง 2 พระองค์ และสิ้นพระชนม์ตั้งแต่กรุงเก่ายังไม่แตก 3. สมเด็จเจ้าฟ้าหญิงฉิมใหญ่ และ 4. สมเด็จเจ้าฟ้าชายฉิม

สมเด็จเจ้าฟ้าหญิงฉิมใหญ่ หรือสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าฉิมใหญ่ บ้างว่ามีพระนามเดิมว่า “หวาน” แต่จารึกที่พระโกศพระอัฐิว่า “เจ้าครอกฉิมใหญ่” ไม่ทราบวันประสูติแน่ชัด 

ต่อมาในสมัยกรุงธนบุรี สมเด็จเจ้าฟ้าหญิงฉิมใหญ่ได้เป็นพระชายาในสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี และเป็นพระมารดาของสมเด็จฯ เจ้าฟ้าสุพันธุวงศ์ กรมขุนกษัตรานุชิต โดยหลังมีพระประสูติกาล 12 วัน ก็สิ้นพระชนม์ใน พ.ศ. 2322 

สมเด็จเจ้าฟ้าชายฉิม หรือต่อมาคือ พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย รัชกาลที่ 2 เสด็จพระราชสมภพเมื่อวันที่ 24 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2310 ซึ่งในช่วงปลายสมัยกรุงศรีอยุธยา ขณะที่คุณนาคกำลังตั้งครรภ์สมเด็จเจ้าฟ้าชายฉิมได้ 3 เดือนนั้น นายทองด้วงต้องพาคุณนาคอพยพหลบหนีทหารพม่าไปอาศัยอยู่ในป่า 

หลังกรุงแตก นายทองด้วงได้รับราชการในแผ่นดินสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี คุณนาคก็ได้มีประสูติกาลพระราชโอรสธิดาอีก 5 พระองค์​ คือ 

1. สมเด็จเจ้าฟ้าหญิงแจ่ม (สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงศรีสุนทรเทพ) ประสูติเมื่อ พ.ศ. 2313 

2. สมเด็จเจ้าฟ้าหญิง ไม่ปรากฏพระนาม และสิ้นพระชนม์ตั้งแต่ยังทรงพระเยาว์ 

3. สมเด็จเจ้าฟ้าชายจุ้ย (สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาเสนานุรักษ์) ประสูติเมื่อวันที่ 29 มีนาคม พ.ศ. 2315 

4. สมเด็จเจ้าฟ้าหญิง ไม่ปรากฏพระนาม และสิ้นพระชนม์ตั้งแต่ยังทรงพระเยาว์

5. สมเด็จเจ้าฟ้าหญิงเอี้ยง (สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าประไพวดี กรมหลวงเทพยวดี) ประสูติเมื่อ พ.ศ. 2320

ทั้ง 9 พระองค์ล้วนเป็นพระราชโอรสธิดาที่ประสูติแต่คุณนาคเมื่อก่อนที่นายทองด้วงจะเสด็จปราบดาภิเษกเป็นรัชกาลที่ 1 ส่วนพระราชโอรสในรัชกาลที่ 1 อีกพระองค์หนึ่งที่ประสูติเมื่อก่อนปราบดาภิเษกคือ พระองค์เจ้าชายกล้าย ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาภิมสวน เมื่อ พ.ศ. 2321

ทั้งนี้ รัชกาลที่ 4 ทรงพระราชนิพนธ์เล่าไว้ว่า “พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก ยังมีพระราชโอรสพระราชธิดาพระองค์อื่น ๆ แต่หม่อมบาทบริจาริกข้าหลวงเดิม แต่ยังไม่ได้เสด็จเถลิงถวัลยราชสมบัติบ้าง” แต่รัชกาลที่ 4 ไม่ได้ทรงระบุพระนามว่าเป็นเจ้านายพระองค์ใดบ้าง 

มีความเป็นไปได้ว่า พระราชโอรสธิดาในรัชกาลที่ 1 ที่ประสูติก่อนปราบดาภิเษกพระองค์อื่น ๆ อาจสิ้นพระชนม์ตั้งแต่ยังทรงพระเยาว์ หรืออาจไม่ได้เป็นเจ้านายที่ทรงรับราชการหรือมีบทบาทใดมากนัก จึงไม่ได้ปรากฏในบันทึกให้สืบค้นต่อมาในสมัยหลัง

อ่านเพิ่มเติม : 

• ความขี้หึงของ “คุณหญิงนาค” ต่อ “เจ้าพระยาจักรี” จากคำบอกเล่าของ คึกฤทธิ์

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

อ้างอิง : 

ประชุมพงศาวดาร ภาคที่ 8. พระนคร : กรมศิลปากร, 2507

ราชสกุลวงศ์. พิมพ์ครั้งที่ 14. กรุงเทพฯ : สำนักวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ กรมศิลปากร, 2554.

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 17 ตุลาคม 2568