นางสุชาดา “สีกา” หมายเลข 1 ในพุทธศาสนา

ผู้เขียน	วิภา จิรภาไพศาล
เผยแพร่	วันอังคารที่ 22 กรกฎาคม พ.ศ.2568

“สีกา” หรือ “อุบาสิกา” คนแรกในพระพุทธศาสนา คือ นางสุชาดา ผู้ถวาย “ข้าวมธุปายาส” แก่พระพุทธเจ้า ซึ่งเป็นอาหารมื้อสุดท้ายก่อนตรัสรู้

นางสุชาดา

นางสุชาดา เป็นบุตรสาวของนายบ้านอุรุเวลาเสนานิคมผู้มีฐานะดี เมื่ออายุย่างเข้าสู่วัยสาว นางเคยบนต่อรุกขเทวดาที่ต้นไทร ด้วยความปรารถนา 2 ประการ คือ ขอให้แต่งงานกับคนที่มีสกุลเสมอกัน และขอให้ได้บุตรเป็นชาย ไม่นานนางก็ได้แต่งงานกับบุตรเศรษฐีเมืองพาราณสี จากนั้นก็ได้บุตรชายชื่อ “ยสกุมาร” จนยสกุมารโตเป็นหนุ่มแล้ว นางก็นึกได้ว่ายังมิได้แก้บน จึงเตรียมการไปแก้บนต่อรุกขเทวดาที่ต้นไทรนั้น

วันหนึ่ง สาวใช้ที่นางสุชาดาสั่งให้ไปปัดกวาดโคนต้นไทรให้สะอาด พบเห็นพระพุทธเจ้าหลังเลิกทุกรกริยาใหม่ๆ ประทับนิ่งสงบอยู่ที่โคนต้นไทร ก็คิดไปว่าเป็นเทพที่สถิตอยู่ต้นไทรสำแดงตน จึงรีบกลับมาแจ้งแก่นางสุชาดา เมื่อทราบดังนั้นนางก็จัดเตรียม “ข้าวมธุปายาส” ในถาดทองคำ แล้วเร่งนำไปยังต้นไทร เพื่อถวายแก่พระพุทธเจ้า ที่พวกนางหลงเข้าใจผิดว่าเป็นรุกขเทวดา

พระพุทธเจ้าทรงรับถาดข้าวมธุปายาสแล้ว ก็เสวยจนหมด เสร็จแล้วทรงลอยถาดในแม่น้ำ ตำนานเล่าว่า ถาดนั้นก็ลอย “ทวนกระแสน้ำ” อันหมายถึงพระพุทธเจ้าทรงตรัสรู้โลกุตรธรรม

ภายหลังยสกุมารอุปสมบทเป็น “พระยสะ” และบรรลุพระอรหันต์ ต่อมาพระพุทธเจ้าเสด็จไปบ้านนางสุชาดาหลังเสวยภัตตาหารแล้วทรงแสดงธรรมโปรด เมื่อจบเทศนานางสุชาดาก็กล่าววาจาถือเอาพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เป็นสรณะ เป็น “อุบาสิกา” คนแรกในพุทธศาสนา

ผู้หญิงแบบใดคือ สีกา

“สีกา” เป็นคำที่พระภิกษุใช้เรียกผู้หญิงอย่างไม่เป็นทางการ กร่อนเสียงจากคำว่า “อุบาสิกา” ซึ่ง “พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์” ของ สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ. ปยุตฺโต) อธิบายความหมายไว้ว่า

จิตรกรรมฝาผนังภายในพระอุโบสถวัดอรุณราชวราราม เขียนขึ้นสมัยรัชกาลที่ 5 สีกา — จิตรกรรมฝาผนังภายในพระอุโบสถวัดอรุณราชวราราม เขียนขึ้นสมัยรัชกาลที่ 5

“คำที่พระภิกษุใช้เรียกผู้หญิงอย่างไม่เป็นทางการ เลือนมาจาก อุบาสิกา บัดนี้ได้ยินใช้น้อย แปลว่า หญิงผู้นั่งใกล้พระรัตนตรัย, คนใกล้ชิดพระศาสนาที่เป็นหญิง, คฤหัสถ์ผู้หญิงที่แสดงตนเป็นคนนับถือพระพุทธศาสนา โดยประกาศถึงพระรัตนตรัยเป็นสรณะ”

หากยึดตามความหมายข้างต้น “ผู้หญิง” หลายคนในปัจจุบัน ก็ไม่ควรเรียกด้วยศัพท์คำนี้

อ่านเพิ่มเติม :

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่