| ผู้เขียน | ธนกฤต ก้องเวหา |
|---|---|
| เผยแพร่ |
“เครื่องทรง” คราวแต่งพระบรมศพ พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย รัชกาลที่ 2 ก่อนจะบรรจุในพระบรมโกศตามโบราณราชประเพณี มีอะไรบ้าง?
การแต่งพระบรมศพ เป็นส่วนหนึ่งของขั้นตอนที่เรียกว่า “สุกำศพ” อันเป็นขั้นตอนหนึ่งในงานพระราชพิธีพระบรมศพ ถือเป็นกิจการภายในราชสำนักของเจ้าพนักงานเฉพาะฝ่าย นั่นคือ “เจ้าพนักงานสนมพลเรือน” และ “เจ้าพนักงานภูษามาลา”
คำว่า สุกำ เป็นคำนาม มีความหมายตามพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถานว่า “เครื่องขาวแต่งศพ”
ส่วน สุกำศพ เป็นคำกริยา หมายถึง “การที่เจ้าพนักงานภูษามาลาหรือเจ้าพนักงานสนมพลเรือนเอาผ้าขาวห่อศพและใช้ด้ายดิบมัดตราสัง แล้วบรรจุศพลงโกศหรือหีบศพซึ่งมีกระดาษฟางปูรองรับ เช่น เจ้าหน้าที่จะสุกำศพ, ทำสุกำศพ ก็ว่า”
“สุกำ” จึงมีความหมายทั้ง “เครื่อง” สำหรับแต่งศพ และขั้นตอนการ “ห่อ” กับ “บรรจุ” ศพ เทียบกับสามัญชนก็คือการแต่งตัวให้ศพ และห่อผ้าขาวมัดตราสังลงหีบศพนั่นเอง
แต่สำหรับราชสำนัก ขั้นตอนดังกล่าวจะมีความสลับซับซ้อนกว่ามาก โดยเริ่มต้นหลังการสรงน้ำพระบรมศพหรือพระศพ เจ้าพนักงานภูษามาลาจะเชิญ “เครื่องพระมหาสุกำ” หรือ “เครื่องพระสุกำ” สำหรับแต่งพระบรมศพหรือพระศพ
หากเป็นพระมหากษัตริย์ เครื่องพระมหาสุกำจะมีความอลังการสมพระเกียรติยศอย่างมาก ดังข้อความใน “จดหมายเหตุรัชกาลที่ ๓” กล่าวถึงการจัดงานพระบรมศพรัชกาลที่ 2 ความว่า [ปรับย่อหน้าใหม่โดยกองบรรณาธิการศิลปวัฒนธรรม]
“…จึงเชิญพระบรมศพสรงพระอุทกธารสุคนธวิมลราชกิจ เป็นสุทธราชการเสร็จแล้ว ถวายพระภูษาลายพระกระบวนพื้นขาวเขียนทอง ทรงนุ่งไว้พกเบื้องพระพักตร์ชั้นหนึ่ง ถวายพระภูษาลายพระกระบวนพื้นขาวเขียนทองมีกรวยเชิง ทรงนุ่งไว้พกเบื้องพระปฤษฎางค์ชั้นสอง ถวายสนับเพลาเจียรบาดพื้้นทองดอกเงินติดเชิงงอนตาดทอง แล้วทรงพระภูษาลายพระกระบวนพื้นขาวเขียนทองมีกรวยเชิงไว้พกเบื้องพระพัตร์อีกองค์หนึ่ง
ทรงรัดพระองค์มั่นประดับเพชรสายสร้อยอ่อนแล้วทรงสะพักเฉียงตาดทอง แล้วทรงฉลองพระองค์ทรงประพาสตาดทอง มีสังเวียนหยักต้นพระศอ ปลายพระกรทำด้วยทองคำ ทรงฉลองพระองค์ครุยกรองทองพื้นขาว ทรงฉลองพระองค์ประดับเพชรสายทองมีลายประจำยามและทรงพระมหาสังวาลประจำทิศประดับเพชรองค์หนึ่ง
ทรงพระสังวาลประดับเพชรเฉวียงซ้ายองค์หนึ่ง พระเฟื้องประดับเพชรองค์หนึ่ง ทรงทองปลายพระกรประดับเพชรซ้าย ๑ ขวา ๑ ทรงพระธำรงค์พระหัตถ์ขวา พระธำมรงค์เพชรทั้งสี่นิ้วพระหัตถ์ พระหัตถ์ซ้ายทรงพระธำรงค์ทับทิม มรกต ไพฑูรณ์ บุษย์น้ำทองรวม ๔ องค์ แล้วทรงพระกรองเชิงประดับเพชรซ้าย ๑ ขวา ๑
ทรงฉลองพระบาทถมยาราชาวดีซ้าย ๑ ขวา ๑ แล้วทรงพระหัตถโยลีตาดทองซ้าย ๑ ขวา ๑ ทรงพระบาทโยลีตาดทองซ้าย ๑ ขวา ๑ พระธำรงค์เพชรนพศูลใส่พระโอษฐ์องค์หนึ่ง ทรงพระสุพรรณแผ่นจำหลักปริมณฑล ฉลองพระพักตร์ทรงพระมาลาสุกำตาดทองมีระบายสองชั้น…”
จะเห็นว่า เครื่องพระมหาสุกำของพระมหากษัตริย์ตามโบราณราชประเพณี ประกอบด้วยพระภูษามาลาหลายชั้นและเครื่องประดับอีกจำนวนมาก ทั้งมีการนำแผ่นทองจำหลักลายปิดที่พระพักตร์ และท้ายสุดคือการทรงพระมาลาสุกำ คือพระมหามงกุฎนั่นเอง
อ่านเพิ่มเติม :
- “เช็ดหีบพระศพ” วัตรประจำของในหลวงรัชกาลที่ 9 ในพระราชพิธีพระบรมศพ “สมเด็จย่า”
- เจ้านายพระองค์ใดทรงเป็นต้นคิดให้ “ประชาชนถวายบังคมพระบรมศพ” ?
- สรงน้ำพระบรมศพ “สมเด็จพระพันปีหลวง” เหตุใดจึงสรงน้ำที่พระบาท ไม่ใช่พระหัตถ์
อ้างอิง :
นนทพร อยู่มั่งมี. พระโกศ, สุกำศพ และเผาพระบุพโพ : พระราชพิธีพระบรมศพและพระศพเจ้านายสมัยกรุงรัตนโกสินทร์. นิตยสารศิลปวัฒนธรรม ฉบับกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2551.
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 4 ธันวาคม 2568
