| ผู้เขียน | กองบรรณาธิการศิลปวัฒนธรรม |
|---|---|
| เผยแพร่ |
กรมสมเด็จพระอมรินทรามาตย์ หรือ “ท่านผู้หญิงนาค” พระอัครมเหสีในรัชกาลที่ 1 ภรรยาเจ้าผู้มีพระจริยวัตรอย่างสามัญชน
รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช รัชกาลที่ 1 ไม่ได้มีการสถาปนาตำแหน่งพระอัครมเหสีอย่างเป็นทางการ แต่เข้าใจกันอยู่แล้วว่าตำแหน่งนั้นเป็นของ “ท่านผู้หญิงนาค” พระภรรยาเจ้าพระองค์แรกในรัชกาลที่ 1
เดิมท่านผู้หญิงนาคเป็นสามัญชน ชาวบ้านบางช้าง ตำบลอัมพวา เมืองสมุทรสงคราม ต่อมาได้สมรสกับรัชกาลที่ 1 ขณะที่ยังทรงดำรงตำแหน่งเป็นหลวงยกกระบัตรเมืองราชบุรี ในช่วงปลายกรุงศรีอยุธยา ก่อนที่กรุงจะแตก
ท่านผู้หญิงนาคมีพระราชโอรสและพระราชธิดารวม 10 พระองค์ ที่ทรงเจริญพระชนม์มี 5 พระองค์ ได้แก่ เจ้าฟ้าฉิมใหญ่, เจ้าฟ้าฉิม หรือพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย รัชกาลที่ 2, เจ้าฟ้าแจ่ม หรือกรมหลวงศรีสุนทรเทพ, เจ้าฟ้าจุ้ย หรือสมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาเสนานุรักษ์ และเจ้าฟ้าเอี้ยง หรือเจ้าฟ้าประไพวดี กรมหลวงเทพยวดี
เจ้าพระยามหากษัตริย์ศึกเสด็จกลับจากราชการทัพเมืองเขมร” ภาพบนเพดานโดม ด้านทิศเหนือของพระที่นั่งอนันตสมาคม
เมื่อรัชกาลที่ 1 ทรงปราบดาภิเษกขึ้นครองราชย์แล้ว ท่านผู้หญิงนาคไม่ได้ประทับที่พระบรมมหาราชวัง พระองค์ยังคงประทับอยู่ที่พระราชวังเดิมฝั่งธนบุรี จะเสด็จฯ เข้าไปยังวังหลวงบ้างเป็นครั้งคราว เพื่อทรงเยี่ยมพระราชโอรสและพระราชธิดา แล้วเสด็จฯ กลับก่อนประตูวังปิดตอนค่ำ
แม้ว่าในทางนิตินัยและพฤตินัย ท่านผู้หญิงนาคจะได้เป็นเจ้านายชั้นสูงแห่งพระบรมราชจักรีวงศ์ แต่พระจริยวัตรที่ทรงปฏิบัติอยู่เป็นประจำนั้น พระองค์ยังทรงดำรงเหมือนอย่างสามัญชน ไม่ทรงใช้คำราชาศัพท์กับพระบรมราชสวามีหรือกับพระราชโอรสและพระราชธิดา ทรงเรียกรัชกาลที่ 1 ว่า “เจ้าคุณ” และเรียกพระราชโอรสและพระราชธิดาว่า พ่อฉิม พ่อจุ้ย แม่แจ่ม อย่างที่เคยทรงเรียกมา
หลังจากรัชกาลที่ 1 เสด็จสวรรคต พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย รัชกาลที่ 2 ก็โปรดเกล้าฯ สถาปนาพระอิสริยยศพระบรมราชชนนีเป็น “กรมสมเด็จพระอมรินทรามาตย์”
จะเห็นว่าพระอิสริยยศข้างต้นจะมีความคล้ายคลึงกับพระนาม “กรมพระเทพามาตย์” ซึ่งเป็นพระนามทรงกรมของเจ้านายสตรีในสมัยปลายกรุงศรีอยุธยา ที่พระมหากษัตริย์จะทรงสถาปนาพระอิสริยยศของพระราชมารดาให้มีพระนามทรงกรมลักษณะนี้
อย่างในสมัยสมเด็จพระเจ้าเอกทัศน์ เมื่อทรงครองราชย์แล้วก็โปรดเกล้าฯ สถาปนาพระอิสริยยศพระราชมารดา คือ กรมหลวงพิพิธมนตรี เป็น กรมพระเทพามาตย์ โดยคำว่า มาตย์ ก็อาจมาจากคำว่า มาตุ ที่แปลว่า แม่ นั่นเอง
แล้วตำแหน่งพระอัครมเหสีที่มีพระอิสริยยศเป็น “พระบรมราชินี” ในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์มีพระองค์ใดอีกบ้าง? มาร่วมไล่เรียงไปพร้อมกันใน “สับประวัติศาสตร์ ZAB HISTORY ‘พระบรมราชินี’ ในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ นางแก้วเคียงคู่ราชบัลลังก์”
อ่านเพิ่มเติม :
- สมเด็จพระนั่งเกล้าฯ พระเจ้าแผ่นดินผู้ไม่ทรงสถาปนาพระบรมราชินี
- “หม่อมราชวงศ์สิริกิติ์” ธิดาท่านทูต สู่ “สมเด็จพระบรมราชินีนาถ” ในรัชกาลที่ 9
- พระภรรยาเจ้ากับตำแหน่ง “พระอัครมเหสี” ในราชสำนักรัชกาลที่ 5 ใครคือ “เบอร์ 1” ?
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 12 พฤศจิกายน 2568
