| ผู้เขียน | กองบรรณาธิการศิลปวัฒนธรรม |
|---|---|
| เผยแพร่ |
“บู้ซือ อาจอ” ผู้นำเสนอ “ครัวของแม่” ที่อบอวลไปด้วยกลิ่นแห่งความทรงจำของแม่และชาวอาข่า ใน Bangkok Art Biennale 2024
เทศกาลศิลปะร่วมสมัยนานาชาติ บางกอก อาร์ต เบียนนาเล่ 2024 หรือ Bangkok Art Biennale 2024 (BAB 2024) ในปีนี้จัดขึ้นภายใต้แนวคิด “รักษา กายา” (Nurture Gaia) นำเสนอ “ผู้หญิง” ในหลากบทบาทหลายวัฒนธรรม ฉายภาพผู้ให้กำเนิด ผู้เลี้ยงดู ผู้เยียวยา ผู้พิทักษ์รักษา ฯลฯ ผ่านผลงานศิลปะหลายร้อยชิ้นจากศิลปินนานาชาติที่จัดแสดงผลงานทั่วกรุงเทพมหานคร
โดยหนึ่งในผลงานสุดพิเศษชิ้นหนึ่งเป็นผลงานของ “บู้ซือ อาจอ” หญิงชาวอาข่าที่ได้ยก “ครัวของแม่” มาจัดแสดง ณ หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร (BACC)
บู้ซือเป็นชาวอาข่า เกิดเมื่อปี 2529 ถิ่นฐานกำเนิดอยู่ที่ประเทศเมียนมา ในครอบครัวคนทรงและช่างฝีมือ เมื่อยังเป็นเด็ก เธอและญาติพี่น้องต้องลี้ภัยจากบ้านเกิดอันเนื่องมาจากศึกสงคราม ปัจจุบันเธออาศัยอยู่ที่อำเภอแม่สาย จังหวัดเชียงราย
บู้ซือเริ่มสร้างสรรค์ผลงานศิลปะมาตั้งแต่อายุ 15 ปีด้วยตนเอง เธอเล่าเรื่องราวในช่วงเวลานั้นให้ “ศิลปวัฒนธรรม” ฟังว่า
“จริงๆ แล้ว บู้ซือไม่ได้เรียนมาเนาะ ก็คือจะไม่รู้แม้แต่สี สีอะคริลิก สีน้ำมัน หรือว่าสีอะไรก็ไม่รู้เนาะ คือตอนนั้นก็วาด วาดเกี่ยวกับความรู้สึก ตอนนั้นเราเป็นเด็กดอย ลงมาในเมืองปุ๊บเรากดดัน เพราะว่าเราได้ทำงานเยอะ เราทำงานเยอะปุ๊บเราก็จะเครียด เราก็จะวาดออกมาจากข้างใน เกี่ยวกับผู้หญิงอะไรอย่างนั้น”
ผลงานศิลปะของบู้ซือจึงถ่ายทอดจากประสบการณ์ความเป็นผู้หญิงในสังคมร่วมสมัย ผสานกับรากเหง้าวัฒนธรรมอาข่า ออกมาเป็นงานศิลป์ที่มีเอกลักษณ์
และในงาน BAB 2024 ปีนี้ บู้ซือจึงยก “ครัวของแม่” ครัวแบบโบราณของชาวอาข่าที่มีเครื่องใช้ไม้สอยของจริง วัสดุจริง ใช้งานจริง จากเชียงรายมาจัดแสดงที่กรุงเทพฯ
แรกเริ่ม บู้ซือคิดจะหยิบเอาเรื่องราวของ “ผ้า” ชาวอาข่า มาสร้างสรรค์เป็นงานศิลป์ แต่สุดท้ายเธอเลือกจะใช้ “ครัว” อันเป็นพื้นที่ของ “อ่ามา” หรือ “แม่” มานำเสนอ เธอมองว่าครัวของชาวอาข่านั้น “เพอร์เฟกต์” กว่า เพราะมันบอกเล่าถึงความอดทนของผู้เป็นแม่ บอกเล่าถึงการหุงหาอาหาร
แม่ของบู้ซือทำอาหารให้เธอกินทุกวัน วันละ 3 มื้อ เป็นภาพความเหนื่อยยาก ความทรหดอดทน และความเสียสละของแม่ แต่ขณะเดียวกันก็เป็นภาพความสุขของลูกๆ และคนในครอบครัวที่ได้อิ่มท้องกับอาหารที่แม่เป็นคนทำ
“เราเคยอยู่ในชุมชนชนเล็กๆ แล้วก็เป็นชนเผ่าด้วย ก็โตมากับครัว ก็คือว่าคุณแม่ทำอาหารให้กินทุกวัน ตั้งแต่เด็กจนโต แม่ทำอาหารทุกวัน วันละ 3 มื้อ คุณแม่เสียสละให้ลูก เสียสละให้ครอบครัว”
บู้ซือยังบอกเล่าแนวคิด “รักษา กายา” ผ่านผลงาน “ครัวของแม่” เอาไว้อีกด้วยว่า ในมุมมองของเธอ ผู้หญิงเปรียบเหมือนเมล็ดพันธุ์ เป็นผู้ให้ และผู้กำเนิด ซึ่งในผลงานของเธอนั้นก็มีเมล็ดพันธุ์ที่ชาวอาข่าใช้เพาะปลูกรวมอยู่ด้วย
ความตั้งใจของบู้ซือไม่เพียงแค่อยากฉายภาพของแม่ผ่านครัวที่เธอคุ้นเคยมาตั้งแต่เล็กเท่านั้น แต่เธอยังตั้งใจอนุรักษ์ครัวแบบโบราณนี้ให้คนรุ่นหลังได้รู้จัก เพราะในยุคปัจจุบัน ครัวลักษณะนี้แทบไม่มีให้เห็น และได้เปลี่ยนมาเป็นครัวสมัยใหม่ที่ใช้เตาแก๊สหุงหาอาหารกันเกือบทั้งนั้นแล้ว
“อนุรักษ์ด้วย และก็พูดถึงว่า คนเป็นแม่คือต้องมาทำอาหาร เป็นผู้ให้” บู้ซือเล่า
นอกจากนี้ บู้ซือยังได้เล่าถึงอาหารของชาวอาข่าว่า “อาหารอาข่าก็จะหอมๆ เพราะว่าใช้พวกของธรรมชาติเยอะ ก็จะหอม จะเปรี้ยวๆ เผ็ดนิดหน่อย เขาไม่ได้ปรุงอะไรเยอะนะ เพราะว่าไม่ค่อยมีให้หาเนาะสมัยโบราณ ก็จะมีแค่ชูรสกับเกลือ สองอย่างแค่นั้น แต่มันอร่อย เพราะว่าอาจจะเกี่ยวกับทำมาจากหัวใจ”
ข้าวของเครื่องใช้ที่เป็นองค์ประกอบในผลงานศิลปะ “ครัวของแม่” ทุกอย่างเป็นของจริง บู้ซือตั้งใจให้ใช้ของจริงทั้งหมดเพื่อถ่ายทอดวิถีชีวิตของชาวอาข่าโดยไม่เสริมแต่งสิ่งอื่นใดเข้าไป
ตั้งแต่เมล็ดธัญพืช น้ำเต้า ฝืน ตะกร้า กรงดักสัตว์ หม้อ ก้อนเส้า ฯลฯ โดยเฉพาะโครงสร้าง “ไม้ไผ่” ที่อบอวลไปด้วยความหอม “ไหม้” หากใครได้ไปชมงานศิลป์ชิ้นนี้ อยากให้ลองเข้าไปใกล้ๆ แล้วสูดหายใจดมสักครั้ง อรรถรสจาก “ภาพ” และ “กลิ่น” อาจเปลี่ยนหอศิลป์กรุงเทพฯ เป็นบ้านบนดอยในพริบตา
บู้ซือใช้เวลาสร้างสรรค์ “ครัวของแม่” ร่วมปี ก่อนจะนำผลงานศิลปะมาจัดแสดงที่กรุงเทพฯ พบอุปสรรคมากมาย หนึ่งในนั้นคือเหตุการณ์น้ำท่วมอำเภอแม่สายที่ผ่านมา
“ครัวของแม่” จึงไม่ได้เป็นแค่ผลงานศิลปะร่วมสมัยชิ้นหนึ่งที่จัดแสดงในเทศกาลศิลปะ แต่เป็นการเดินทางของเรื่องราวต่างๆ มากมาย เรื่องราวของชาวอาข่า เรื่องราวของผู้หญิง เรื่องราวของแม่ เรื่องราวของ BAB 2024 เรื่องราวของน้ำท่วมแม่สาย
และเป็นเรื่องราวของ “บู้ซือ อาจอ”
หมายเหตุ : นอกจาก “ครัวของแม่” แล้ว บู้ซือ อาจอ ยังจัดแสดงภาพวาดอีก 4 ชิ้น ณ ชั้น 9 หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร (BACC) ในงาน Bangkok Art Biennale 2024 ตั้งแต่วันที่ 24 ตุลาคม 2567 – 25 กุมภาพันธ์ 2568
อ่านเพิ่มเติม :
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 23 ตุลาคม 2567
