อาหารไทยเก่าสุด 3,000 ปี

"อาหารมื้อสุดท้าย" ราว 3,000 ปีมาแล้ว พบในช่องท้องของศพผู้หญิง มีข้าวเปลือก กระดูก เกล็ด และก้างปลาหมอ บ้านโคกพนมดี อ.พนัสนิคม จ.ชลบุรี (ภาพจาก สยามดึกดำบรรพ์ : ยุคก่อนประวัติศาสตร์ถึงสมัยสุโขทัย โดย ชาร์ลส ไฮแอม และรัชนี ทศรัตน์ สำนักพิมพ์ริเวอร์ บุ๊ค พิมพ์ครั้งแรก พ.ศ. 2542)

เก่าสุดของอาหารไทย เชื่อกันว่าเป็นข้าวกับปลา และข้าวกับเกลือ

หลักฐานเก่าสุดที่แสดงว่าคนเรากินข้าวกับปลามาแต่ยุคดึกดำบรรพ์ คือก้อนขี้ 3,000 ปีมาแล้ว (เป็นอย่างน้อย) มี “อาหารมื้อสุดท้าย” เป็นข้าวและปลา มีก้างปลาและแกลบข้าวปลูกปนอยู่ด้วย นักโบราณคดีขุดพบที่บ้านโคกพนมดี ต. โคกพนมดี อ. พนัสนิคม จ. ชลบุรี

ยังพบกาก “อาหารมื้อสุดท้าย” อีกชุดหนึ่งมีข้าวกับปลาโดยพบเกล็ดปลา, ก้างปลา, และแกลบข้าวป่า (เพราะบริเวณนั้นน้ำเค็ม ปลูกข้าวไม่ได้)

บนที่ราบสูงโคราช พบซากปลาช่อนทั้งตัวขดอยู่ในหม้อดินเผา แล้วยังมีปลาดุก ปลาหมอ ปลาไหล ฯลฯ รวมกับสิ่งของและอาหารอย่างอื่นฝังอยู่กับศพ มีอายุไม่น้อยกว่า 3,000 ปีมาแล้ว นักโบราณคดีขุดพบที่บ้านโนนวัด ต.พลสงคราม อ.โนนสูง จ.นครราชสีมา

แสดงว่าคนยุคนั้นกินข้าวกับปลา แล้วใช้ปลาช่อนเป็นเครื่องเซ่นวักเลี้ยงผี

ซากปลาช่อนทั้งตัวขดอยู่ในหม้อดินเผา นักโบราณคดีขุดพบที่บ้านโนนวัด ต.พลสงคราม อ.โนนสูง จ.นครราชสีมา มีอายุไม่น้อยกว่า 3,000 ปีมาแล้ว

กินข้าวกินปลา

มีคำพูดในชีวิตประจำวันว่าข้าวปลา, กินข้าวกินปลา (หมายถึงข้าวอย่างหนึ่ง กับปลาอีกอย่างหนึ่ง) และข้าวกับเกลือ (หมายถึงข้าวอย่างหนึ่งกับเกลืออีกอย่างหนึ่ง)

คำทักทายของคนทั่วไปเมื่อพบกันคือ ไปไหนมา? เป็นคำทักทายเชิงคำถามที่ไม่ต้องการคำตอบ) แต่จะมีคำถามทุกข์สุขตามมา ว่ากินข้าวปลาหรือยัง? หรือกินข้าวกินปลาหรือยัง?

นอกจากนั้นยังมีคำคล้องจองเป็นสุภาษิตหรือคำพังเพยเก่าแก่ของกลุ่มชนเผ่าดินแดนภายใน เช่น ภาคเหนือของเวียดนาม, ลาว เกี่ยวกับข้าวและปลา ดังนี้

กินข้าว อย่าลืมเสื้อนา
กินปลา อย่าลืมเสือน้ำ

หมายความว่า เมื่อกินข้าว ต้องไม่ลืมบุญคุณของผีนาที่คุ้มครองเมล็ดข้าวในท้องนาให้คนกิน, เมื่อกินปลา ต้องไม่ลืมบุญคุณของผีน้ำที่คุ้มครองปลา ในท้องน้ำให้คนกิน

ทั้งหมดนี้ยืนยันว่าเก่าสุดของอาหารไทย คือ ข้าวกับปลา และน่าจะเป็นอาหารเก่าสุดของคนในอุษาคเนย์ด้วย

(จากหนังสือ อาหารไทยมาจากไหน? ของ สุจิตต์ วงษ์เทศ พิมพ์โดย สนพ.นาตาแฮก.2560)

บทความก่อนหน้านี้
บทความถัดไป