“ปากพนัง” มีความสำคัญอย่างไร และเหตุใดจึงถูกเรียกว่าปากพนัง

แม่น้ำปากพนัง (ภาพจาก สารานุกรมวัฒนธรรมภาคใต้ เล่ม 9, พ.ศ. 2542)

“ปากพนัง” อำเภอหนึ่งของจังหวัดนครศรีธรรมราช ในสมัยรัชการที่ 5 มีชื่อทางราชการว่าอำเภอเบี้ยซัด คำว่า “เบี้ยซัด” เล่ากันว่า เป็นเพราะบริเวณฝั่งแม่น้ำปากพนังเป็นสถานที่ที่คลื่นมักจะซัดเอาเปลือกหอยหรือเบี้ยหอยขึ้นมากจากทะเลตรงนั้น เบี้ยหอยเป็นเปลือกหอยที่หลวงนำมาใช้เป็นสกุลเงินในสมั้ยนั้น และที่เบี้ยซัดนี้ทางราชการได้ตั้งกรมการผู้ปกครองท้องที่ขึ้นไว้ดูแล โดยจะเป็นผู้ที่มีบรรดาศักดิ์เป็นเมืองรามธานี ถึงแม้ว่าทางราชการจะตั้งชื่อว่า อำเภอเบี้ยซัด แต่ราษฎรในท้องที่ยังคงเรียกพื้นที่นี้ว่าปากพนัง ก่อนที่ภายหลังจะถูกเปลี่ยนชื่อเป็น อำเภอปากพนัง

ลำน้ำปากพนัง แม่น้ำใหญ่ที่เป็นเสมือนสายโลหิตของลุ่มน้ำปากพนัง (ภาพจากหนังสือ 100 ปี โรงเรียนปากพนัง)

เดิมทีพื้นที่อำเภอปากพนังนั้นเป็นทะเล แต่ต่อมาในภายหลังได้ตื้นเขินขึ้นเป็นดินดอนมีแม่น้ำปากพนังไหลผ่านพื้นที่ส่วนใหญ่เป็นทุ่งนาและป่าจาก ปากพนังถูกแบ่งออกเป็นสองฝั่งตามลำน้ำปากพนังที่ไหลผ่าน เป็นฝั่งตะวันตกและฝั่งตะวันออก ปากแม่น้ำนั้นมีแหลมจะงอยยื่นออกไปกลางทะเลชาวบ้านเรียกพื้นที่บริเวณนั้นว่า “แหลมตะลุมพุก”

แผนที่อำเภอปากพนัง จังหวัดนครศรีธรรมราช (ภาพจากหนังสือ 100 ปี โรงเรียนปากพนัง)

ปากพนังเคยเป็นศูนย์กลางของความเจริญแห่งหนึ่งของภาคใต้ เป็นเมืองท่าศูนย์กลางการค้าและศูนย์การคมนาคม ปากพนังจึงมีความสำคัญทางเศรษฐกิจและด้านยุทธนาวี คำว่า “ปากพนัง”นั้นอาจมาจากคำว่าปากน้ำพนัง คำว่า “พนัง”นั้นแปลได้ว่า “กำบัง” ดังนั้นคำว่าปากพนังจึงตีความได้สองสาเหตุ

สาเหตุแรก ตีความได้จากการที่เปลือกหอยหรือเบี้ยหอยถูกซัดขึ้นมาจากทะเลและไปติดอยู่ที่พนังดินซึ่งมีลักษณะเป็นสันดินยาวที่ตื้นเขินสูงเหนือน้ำทะเลบริเวณปากอ่าวพนัง

สาเหตุที่สอง ตีความได้จากการที่ปากพนังมีความสำคัญทางด้านยุทนาวีของเมืองนครศรีธรรมราช ซึ่งการยกกองทัพเรือจากนครศรีธรรมราชไปฝ่ายใต้นั้นสามารถยกกองทัพไปทางแม่น้ำพนังทางหนึ่ง และทางทะเลนอกอีกทางหนึ่ง กองเรือที่ยกออกมาจากเมืองนครฯมาสู่ทะเลจะหาที่กำบังคลื่นลมที่ปากพนังนี้ ซึ่งคำว่าพนังที่แปลว่ากำบังจึงเป็นชื่อแม่น้ำ คือแม่น้ำพนังซึ่งไหลผ่านอำเภอเบี้ยซัด และที่บริเวณปากแม่น้ำสายนี้จึงถูกเรียกว่าปากแม่น้ำพนังหรือปากพนังที่เราเรียกกันอยู่ในทุกวันนี้


ข้อมูลจาก:

สารานุกรมวัฒนธรรมภาคใต้ พ.ศ. 2529 เล่ม 5. กรุงเทพฯ : อมรินทร์การพิมพ์, 2529.

100 ปี โรงเรียนปากพนัง. กรุงเทพฯ : เลิฟแอนด์ลิพเพรส จำกัด,2542.

บทความก่อนหน้านี้
บทความถัดไป