จากป้อมปืนถึงทางลับใน “พระที่นั่งสุทธาสวรรย์” เขตพระราชฐานส่วนในพระราชวังเมืองลพบุรี

พระที่นั่งสุทธาสวรรย์ พระราชวังเมืองลพบุรี ที่เนรมิตขึ้นใหม่ให้จินตนาการถึงอดีตอันงดงาม (ภาพโดย "ปลาทองสยองเมือง" จาก https://www.bloggang.com)

สมเด็จพระนารายณ์ทรงเป็นผู้แสวงหาความรู้ใหม่ๆ เสมอ โดยเฉพาะจากยุโรป อันเป็นการใช้กลไกทางจิตเพื่อรับรู้ความเป็นไปและเพื่อเนรมิตสิ่งใหม่ๆ สร้างความคิดและชีวิตใหม่ๆ ขึ้นมารับใช้บ้านเมือง ใน พ.ศ. ๒๒๐๘ ทรงซ่อมสร้างเมืองลพบุรีเมืองโบราณให้สมบูรณ์นั้น มีบาทหลวงชื่อ โทมัสโซ วัลกูอา เนรา ซึ่งเป็นชาวซิซิลี เดินทางมาจากมาเก๊า กับบาทหลวงชาวฝรั่งเศสอีกท่านหนึ่ง ซึ่งช่วยกันออกแบบเรื่องสร้างป้อมค่ายและพระที่นั่ง โดยโปรดร่วมปรึกษาการก่อสร้างอย่างใกล้ชิด

อย่างไรก็ดีมีนักประวัติศาสตร์ท่านอื่นชี้ว่ายังมีสถาปนิกชาวเปอร์เซียและอินเดียช่วยด้วย โดยเฉพาะสถาปัตยกรรมการวางอาคารพระที่นั่งให้มีที่ว่างระหว่างตัวอาคารเพื่อการทำสวนหย่อมและแปลงดอกไม้แบบเปอร์เซีย มีหลักฐานฝีมือช่างชาวเปอร์เซียและอินเดียที่ซุ้มประตูโค้งแบบเปอร์เซียที่เรียกว่า ออกี อาร์ค (ogee arch) หรือทรงกลีบบัวหลวง ซึ่งแต่เดิมเชื่อกันว่าเป็นโค้งแหลมแบบกอธิค ที่เป็นสถาปัตยกรรมแบบยุโรป สวนสวย พระที่นั่งงามช่วยบำบัดพระราชหฤทัยเครียดได้ส่วนหนึ่ง!

แผนที่เมืองลพบุรี โดยวิศวกรชาวฝรั่งเศส

พระราชวังเมืองลพบุรีประกอบด้วย ๓ เขตพระราชฐาน บนเนื้อที่ ๕๒ ไร่ เขตพระราชฐานส่วนนอก ประกอบด้วย ตึกพระเจ้าเหา อาคารเลี้ยงรับรองแขกเมือง อาคารสิบสองท้องพระคลัง และถังน้ำประปาใหญ่ กับโรงช้างม้าพระที่นั่ง ๑๐ โรง เขตพระราชฐานส่วนกลาง ประกอบด้วย พระที่นั่งจันทรพิศาลและพระที่นั่งดุสิตสวรรค์ธัญญมหาปราสาท ด้านหลังพระที่นั่งจันทรพิศาลปัจจุบันเป็นเรือนพระประเทียบ (ซึ่งสร้างในสมัยรัชกาลที่ ๔) ในสมัยสมเด็จพระนารายณ์ บริเวณนี้เป็นสวนหย่อมและสวนดอกไม้สวยงามแบบเปอร์เซีย

พระที่นั่งสุทธาสวรรย์ พระราชวังเมืองลพบุรี (ภาพโดย “ปลาทองสยองเมือง” จาก https://www.bloggang.com)

สำหรับเขตพระราชฐานส่วนในนั้น ประกอบด้วย พระที่นั่งสุทธาสวรรย์ ตำหนักพระราชธิดาและเรือนพระสนม กล่าวเฉพาะพระที่นั่งองค์นี้สมบูรณ์ด้วยความแข็งแรง กำแพงล้อมรอบมั่นคง โดยมีประตูใหญ่เป็นทางหนีทีไล่ถึง ๔ ประตู คือ ด้านหน้า ด้านหลังและด้านข้าง ที่เบื้องหน้าพระที่นั่งเป็นสวนพันธุ์ไม้แปลกๆ และทางเดินมีเตาเผากำยาน (จัดวางไว้เป็นระยะๆ) จรุงกลิ่นหอมหวนอยู่ตลอดเวลา มีสระน้ำใสแบบเปอร์เซียริมพระที่นั่งสมพระเกียรติยศอย่างแท้จริง บนกำแพงกั้นโดยรอบทั้ง ๓ ด้าน มีช่องชวาลา (niche) เป็นร้อยช่อง ใช้ตามไฟยามค่ำให้สว่างไสว!

อนึ่งป้อมปืนภายในกำแพงวังนั้น มีป้อมปืนถึง ๕ แห่ง เป็นป้อมปืนที่ไม่มีหลังคาแต่มีช่องวางปืนใหญ่สำหรับยิงในแนวราบด้วย แสดงให้เห็นถึงการป้องกันศัตรูที่แข็งแรงอย่างมาก จงใจออกแบบเพื่อความปลอดภัยโดยเฉพาะ กับมีทางลับเป็นพิเศษสำหรับพระองค์ด้วย พระที่นั่งสุทธาสวรรย์ เป็นผลของการใช้พลังความสามารถเพื่อนิรมิตสิ่งใหม่ที่งดงามสมพระเกียรติอย่างยิ่ง เป็นกลไกทางจิตแบบสร้างสรรค์-ครีเอทีฟ ทางจิตวิทยาว่าเป็นเรื่องการทดใช้แบบซับลิเมชั่น (sublimation) เต็มที่


คัดบางส่วนจาก : บทความ “เมืองลพบุรีในแผ่นดินสมเด็จพระนารายณ์มุมมองทางจิตวิทยาประวัติศาสตร์ (Psychohistory Viewpoint)”. โดย กิติกร มีทรัพย์. นิตยสารศิลปวัฒนธรรม ฉบับกุมภาพันธ์ ๒๕๖๑

รู้ทันเรื่องราวก่อนใคร เกาะติดตามกระแสในประวัติศาสตร์ กดติดตาม ศิลปวัฒนธรรม  อย่าลืมกด “See First” (เห็นโพสต์ก่อน) เห็นทุกโพส เห็นทุกเรื่องราว ไม่พลาดข่าวในเพจ

บทความก่อนหน้านี้
บทความถัดไป