ภาพ “ฝรั่ง”วัดใหญ่เมืองเพชร ที่ดูคล้ายพระเจ้าเจมส์ที่ 1

(ซ้าย) วิทยาธรฝรั่ง ที่วัดใหญ่สุวรรณาราม (ขวา) ภาพขียนพระเจ้าเจมส์ที่ 1 ที่แพร่หลายไปทั่วโลก

จิตรกรรมภาพ “ฝรั่ง” ในวัดใหญ่สุวรรณาราม เพชรบุรี ที่ดูคล้ายพระเจ้าเจมส์ที่ 1 แห่งอังกฤษ

ในพระอุโบสถวัดใหญ่สุวรรณาราม จังหวัดเพชรบุรี มีภาพตามฝาผนังและตามบานประตูสมัยอยุธยาที่นับว่าสำคัญมากและงามเลิศ เราไม่ทราบว่าวัดนี้สร้างในยุคใดแน่ และภาพเขียนขึ้นมาเมื่อใด เพราะไม่มีบันทึกที่ไหน?

ด้านหลังพระประธานมีประตูสองข้างซ้าย-ขวา ด้านซ้าย (ของพระประธาน) บานประตูเขียนภาพทวารบาลเป็นนางอัปสรประนมมือ

เหนือนางอัปสรขึ้นไปมีรูปวิทยาธรสี่ตน ข้างหนึ่งมีสองตนที่เขียนเป็น “แขกมุสลิม” (เพราะใส่หมวกฮะจี), อีกข้างตนหนึ่งเป็นจีน (คล้าย “แป๊ะยิ้ม”), อีกตนเป็น “ฝรั่ง” ลักษณะเขียนคล้ายรูปเหมือน (Portrait) ที่นิยมเขียนกันในยุโรปเมื่อประมาณสาม-สี่ร้อยปีที่แล้ว

ไมเคิล ไรท์ คุ้นตา ภาพ “ฝรั่ง” ที่ว่านั้น และค้นคว้าหาคำตอบมาอธิบายจนได้ว่า

ชายคนนี้ใส่หมวกทรงประพาสหรือ Hunting Cap แบบฝรั่ง (แต่ไม่ติดขนนก), มีเรือนผมและหนวดเคราสีแดง, นัยน์ตาดูเศร้าๆ เล็กน้อย, ใส่เสื้อ (คล้ายกิโมโน) สีขาวมีลายแต้มดำเป็นแถวๆ ผมเคยเห็นหน้าชายคนนี้ที่ไหนสักแห่ง, แต่นึกไม่ออกว่าที่ไหน

วิทยาธรแขก, จีน, ฝรั่ง ด้านบนของบานประตู

ในการเขียนบทความเรื่องประวัติความเป็นมาของธงชาติอังกฤษ (“ไมเคิล ไรท์ ลุกขึ้นตะเบะธงชาติ”, มติชนสุดสัปดาห์, 22-28 กรกฎาคม 2545) ผมจำเป็นต้องค้นประวัติพระเจ้าเจมส์ที่ 6 ของสกอตแลนด์ที่สืบทอดราชบัลลังก์อังกฤษต่อจากพระนางเจ้าอลิซาเบธที่ 1 แล้วขึ้นครองราชย์เป็นพระเจ้าเจมส์ที่ 1 ของอังกฤษ ในการครองราชย์สองแผ่นดิน (อังกฤษกับสกอตแลนด์) พระเจ้าเจมส์คิดธงชาติขึ้นมาใหม่โดยนำกางเขนสีแดงของอังกฤษ มาผนวกกับกากบาทสีน้ำเงินของสกอตแลนด์ จนกลายเป็นธง Union Jack ที่ใช้กันจนทุกวันนี้

ในการค้นประวัติพระเจ้าเจมส์ที่ 1 นี้ ผมคว้าหนังสือ King James ของ Antonia Fraser (Book Club Associates, London, 1974) แล้วผมพบรูปเหมือนของท่าน, ใส่หมวกทรงประพาส (มีขนนกมัดใหญ่), หนวดเคราสีแดง, นัยน์ตาเศร้าๆ, สวมเสื้อขาวมีลายดำแต้มเป็นแถวๆ

จะเป็นคนเดียวกันกับชายนิรนาม (วิทยาธร) บนบานประตูที่วัดใหญ่สุวรรณาราม เพชรบุรี ได้ไหม?

พระเจ้าเจมส์ที่ 1 ครองราชย์ในอังกฤษ ค.ศ. 1603-1625 นอกจากจะรวมแผ่นดินอังกฤษกับสกอตแลนด์เป็นแผ่นดินเดียวกันแล้ว ท่านยังส่งเสริมการค้าต่างประเทศทั่วโลก ภาพเหมือน (Portrait) ของท่านจึงแผ่ไปไกลมาก อย่างน้อยถึงราชสำนักพระเจ้ากรุงโมกุลในอินเดีย

พระเจ้าเจมส์ที่ 1 พระเจ้ากรุงอังกฤษ ในภาพเขียนอินเดียสมัยราชวงศ์โมกุล

ในภาพนี้พระเจ้า Jahangir (ครองราชย์ในกรุงเดลี ค.ศ. 1605-1627) กำลังรับบรรณาการจากบรรดาพระเจ้ากรุงประเทศราชรวมทั้งอังกฤษ ในภาพขยายจะเห็นได้ชัดว่า นี่คือพระเจ้าเจมส์ที่ 1 ที่เลียนแบบมาจากภาพมาตรฐานของราชสำนักอังกฤษ

เป็นไปได้ว่าภาพเหมือนพระเจ้าเจมส์ที่ 1 เข้ามาถึงราชสำนักกรุงศรีอยุธยากับเรือพ่อค้าอังกฤษ

เป็นไปได้ว่าราชสำนักกรุงศรีอยุธยาได้รับสำเนาผ่านราชสำนักกรุงเปอร์เซียหรือเดลี

เป็นไปได้ว่าจิตรกรวัดใหญ่สุวรรณาราม เพชรบุรี เคยเห็นภาพนี้เข้าจึงวาดได้คล้าย

แต่หลักฐานผมด้วนเพียงเท่านี้จึงพิสูจน์อะไรไม่ได้ ชะรอยชายนิรนามบนบานประตูวัดใหญ่สุวรรณารามไม่ใช่พระเจ้าเจมส์ที่ 1 แต่เป็นวิทยาธรจริงๆ จากป่าหิมพานต์


ที่มา

ไมเคิล ไรท์. ท่านเคยเห็หน้า “ฝรั่ง” คนนี้ไหม? คนที่อยู่ใยโบสถ์วัดใหญ่สุวรรณาราม เมืองเพชรบุรี, ศิลปวัฒนธรรม เมษายน 2546