เกิดอะไรขึ้นเมื่อ “สนามหลวง” เคยเป็นสนามกอล์ฟสำหรับชนชั้นสูง

กรีนปักธงขาว อยู่ตรงศาลสถิตยุติธรรม

ท่านอาจไม่เชื่อว่า ท้องสนามหลวงหรือทุ่งพระสุเมรุ ที่เรารู้จักกันดีนั้นเคยใช้เป็นสนามกอล์ฟมาครั้งหนึ่งในช่วงกลางๆ รัชกาลที่ 5 ประมาณปี พ.ศ. 2438 ดำเนินการโดยสโมสรบางกอกกอล์ฟ หรือ The Bangkok Golf Club ทั้งนี้โดยได้รับพระราชบรมราชานุญาตให้ใช้เป็นสนามกอล์ฟ

แต่ยังไม่พบรายละเอียดว่าเป็นสนามขนาดเท่าใด 9 หลุมหรือ 18 หลุม รูปลักษณ์หรือเลย์เอ๊าท์เป็นอย่างไร ใช้เป็นสนามกอล์ฟอยู่นานเท่าใดจึงย้ายไปใช้สนามอื่น แต่รู้ว่าผู้เล่นกอล์ฟสนามหลวงน่าจะเป็นสมาชิกสโมสรระดับเชื้อพระวงศ์ เจ้านายชั้นสูงและบรรดาฝรั่งต่างชาติโดยเฉพาะชาวอังกฤษที่มักเป็นผู้เชี่ยวชาญในสาขาต่างๆ ที่รัฐบาลในขณะนั้นจ้างมาพัฒนาบ้านเมือง

ส่วนอีกพวกหนึ่งน่าจะเป็นพวกพ่อค้านักธุรกิจฝรั่งที่เข้ามาทำมาค้าขายในกรุงเทพฯ บางส่วนเป็นผู้ได้สัมปทานป่าไม้ในภาคเหนือ กับสัมปทานการขุดแร่ในภาคใต้ ต่างเป็นคนรักกีฬาและเล่นกอล์ฟเพื่อการสังคม ความนิยมจึงค่อนข้างจำกัดสำหรับคนไทย

อุทกธาร-แม่พระธรณีบีบมวยผม
อุทกธาร-แม่พระธรณีบีบมวยผม

ประมาณว่าสนามกอล์ฟสนามหลวง น่าจะเป็นสนามขนาด 9 หลุม เมื่อเทียบกับพื้นที่จริงของสนามหลวงในขณะนั้นที่มีเพียงครึ่งหนึ่งของพื้นที่ในปัจจุบัน คือเป็นพื้นที่สำหรับทำนาคลุมพื้นที่ไปทางตะวันออกคือบริเวณศาลสถิตยุติธรรมและกรมอัยการทั้งหมดจนจรดศาลหลักเมืองและเลียบฝั่งคลองคูเมืองขึ้นไปทางเหนือถึงอนุสาวรีย์แม่พระธรณีบีบมวยผม ภาพโดยรวมคงจะเป็นสนามกอล์ฟที่มีความงดงามพอควรแม้สนามจะขาดต้นไม้ใหญ่ที่ให้ร่มเงาแต่ก็น่าจะชดเชยด้วยแสงแดดเจิดจ้ากับสายลมพัดผ่านเย็นสบาย

อาคารคลาสสิค ริมถนนอัษฎางค์
อาคารคลาสสิค ริมถนนอัษฎางค์

ตึกแถวแบบคลาสสิค ริมถนนอัษฎางค์ เพียงข้ามคลองคูเมืองตามสะพานอุบลรัตน์ก็จะถึงใช้เป็นคลับเฮาส์ได้อย่างดี

ตามปกติท้องสนามหลวงใช้เป็นที่ปลูกข้าว-ทำนาในสมัยรัชกาลที่ 3 เพื่ออวดความอุดมสมบูรณ์ของประเทศสยามกับต่างชาติ เมื่อถึงรัชกาลที่ 4 ก็ยังคงใช้ปลูกข้าวทำนาอวดความอุดมสมบูรณ์เช่นเดิมและทรงบัญญัติให้เรียกว่า “ท้องสนามหลวง” อย่างเป็นทางการเมื่อปี 2398 ด้วย

ในสมัยรัชกาลที่ 5 ท้องสนามหลวงถูกใช้เป็นสนามกอล์ฟ เข้าใจว่าเป็นช่วงเวลาสั้นๆ เท่านั้น เพราะทรงใช้สนามหลวงในราชพิธีต่างๆ เช่น พิธีพืชมงคล แรกนาขวัญ พิธีพิรุณศาสตร์ กับพิธีพระราชทานเพลิงศพเจ้านายเป็นครั้งคราว ตรงนี้ท้องสนามหลวงจึงถูกเรียกอีกชื่อหนึ่งว่าทุ่งพระเมรุ ส่วนการทำนา-ปลูกข้าวนั้น ทรงให้ย้ายไปใช้ทุ่งพญาไทแทน

ขอบสนามกอล์ฟสนามหลวงเป็นที่ชุมชน ไม่เหมาะจะเล่นกอล์ฟ
ขอบสนามกอล์ฟสนามหลวงเป็นที่ชุมชน ไม่เหมาะจะเล่นกอล์ฟ

อีกประการหนึ่งท้องสนามหลวงหรือทุ่งพระเมรุ เป็นสนามหรือทุ่งอยู่ใจกลางเมืองอันเป็นที่ชุมนุมพบปะของกลุ่มผู้คนทั่วไป ไม่เหมาะจะเป็นสนามกอล์ฟ เพราะอาจเป็นอันตรายต่อผู้คนเหล่านั้นได้ นี่น่าจะเป็นเหตุผลหนึ่งที่สโมสรบางกอกกอล์ฟยุติการใช้สนามหลวงเป็นสนามกอล์ฟโดยไปเริ่มต้นหรือรวมกันที่ราชกรีฑาสโมสรก็ได้

สนามกอล์ฟราชกรีฑาสโมสรนั้นบริหารจัดการโดยฝรั่งกับมีเจ้านายชั้นสูงไทยเป็นนายกสโมสรเช่นเดียวกันกับนายกสโมสรบางกอกกอล์ฟ ส่วนสโมสรกอล์ฟดุสิตเป็นสโมสรที่บริหารจัดการโดยคนไทยเป็นสโมสรแห่งแรกของคนไทย โดยมีสมเด็จกรมพระยาดำรงราชานุภาพทรงเป็นนายกสโมสร

พระองค์เจ้าเทวัญอุไทยวงศ์
พระองค์เจ้าเทวัญอุไทยวงศ์

อย่างไรก็ดี ยังไม่มีรายละเอียดว่าสนามกอล์ฟสนามหลวงเลิกไปเมื่อใด มีแต่เพียงรายละเอดียว่าเริ่มต้นเมื่อปลายปี พ.ศ. 2438 ดังปรากฏในรายงานการประชุมครั้งแรกของสโมสรบางกอกกอล์ฟเมื่อวันที่ 10 ธันวาคม 1895 (พ.ศ. 2438) เพื่อเลือกนายกสโมสรและเตรียมจัดการแข่งขัน ในอีก 5 วันต่อมาก็เรียกว่าทุ่งพระเมรุ หรือ Pramane Ground ด้วย โดยมีพระองค์เจ้าเทวัญอุไทยวงศ์ (Prince Devawongse) ทรงได้รับเลือกเป็นนายกสโมสร

จึงน่าจะถือได้ว่าสนามกอล์ฟสนามหลวง เป็นสนามกอล์ฟแห่งแรกของประเทศไทยเกิดขึ้นเมื่อปี 2438 ในสมัยรัชกาลที่ 5 โดยมีสนามกอล์ฟฝรั่งอีกแห่งหนึ่งเกิดขึ้นในจังหวัดเชียงใหม่ในเวลาใกล้เคียงกันเป็นสนามกอล์ฟรุ่นน้องโดยห่างกันเพียง 2-3 ปี เท่านั้นคือ สนามยิมคานา เชียงใหม่ เป็นสนามกอล์ฟขนาด 9 หลุม เหมือนกัน และยังคงให้บริการสมาชิกสโมสรอยู่จนทุกวันนี้

คราวนี้คงเชื่อแล้วใช่ไหมครับว่า สนามหลวงเคยเป็นสนามกอล์ฟมาครั้งหนึ่ง โดยมีพระบรมราชานุญาตจากในหลวงรัชกาลที่ 5 เรื่องนี้เป็นเรื่องจริงไม่ใช่โม้นะครับ